MACKEREL AND HERB SPICY SALAD

Podłączenie kilku telewizorów do jednej anteny satelitarnej i naziemnej to problem, który da się rozwiązać na kilka sposobów. Wybór konkretnego wariantu zależy od tego, ile odbiorników planujecie podłączyć, jakie kanały chcecie oglądać i czy w grę wchodzi także radio FM oraz DAB+. Poniżej opisujemy całą procedurę od wyboru miejsca na anteny, przez dobór komponentów, aż po sprawdzenie, czy wszystko działa jak należy.

Od czego zacząć planowanie instalacji

Zanim cokolwiek kupicie, odpowiedzcie sobie na 3 pytania. Po pierwsze: ile telewizorów będzie podłączonych jednocześnie? Po drugie: czy każdy z nich ma mieć dostęp do telewizji satelitarnej (Polsat Box, Canal+), czy tylko do naziemnej DVB-T2? Po trzecie: czy potrzebujecie też radia FM i DAB+? Odpowiedzi wyznaczają, jakie urządzenia znajdą się na liście zakupów. Dla 2-3 telewizorów można jeszcze kombinować z konwerterem Quad i osobnymi kablami do każdego dekodera. Przy 4 i więcej odbiornikach jedynym sensownym rozwiązaniem staje się multiswitch z konwerterem Quattro.

W domach na obrzeżach Warszawy, w miejscowościach takich jak Otwock, Wołomin, Piaseczno czy Legionowo, odległość od nadajników naziemnych rzadko przekracza 30-40 km. To oznacza, że do odbioru DVB-T2 zwykle wystarcza antena kierunkowa bez wzmacniacza. Gorzej bywa w głębokich dolinach albo za dużymi skupiskami bloków, gdzie sygnał potrafi się odbijać i nachodzić na siebie. Wtedy przydaje się instalator anten telewizyjnych z miernikiem, który sprawdzi, co naprawdę dociera do anteny.

Montaż anteny satelitarnej

Antenę satelitarną (czasza o średnicy 70-90 cm) mocuje się do ściany lub na maszcie dachowym. Uchwyt musi być solidny, najlepiej stalowy ocynkowany, z rozstawem kołków minimum 10 mm i głębokością osadzenia co najmniej 8 cm w betonie lub cegle pełnej. Przy elewacjach ocieplonych styropianem stosuje się kotwy chemiczne przechodzące przez warstwę izolacji aż do muru. Poluzowane śruby po 2-3 sezonach to jedna z najczęstszych przyczyn zaniku sygnału, więc dokręcajcie wszystko z wyczuciem, ale stanowczo.

Antenę kierujemy na południe z bardzo niewielkim odchyleniem na zachód. Kąt podniesienia czaszy (elewacja) dla Hotbirda wynosi w okolicach Warszawy około 29-30 stopni. Na obudowie uchwytu znajdziecie podziałkę – ustawcie ją wstępnie, a potem skorygujcie przy pomocy miernika. Sam konwerter w obejmie należy lekko skręcić (tzw. skos), zwykle o 5-10 stopni zgodnie z ruchem wskazówek zegara, patrząc od przodu czaszy. Bez tego nawet dobrze ustawiona antena będzie dawać słaby sygnał na niektórych transponderach.

Do instalacji na kilka telewizorów potrzebujecie konwertera Quattro, a nie zwykłego Single czy Twin. Quattro ma 4 niezależne wyjścia: poziome niskie pasmo, pionowe niskie pasmo, poziome wysokie pasmo i pionowe wysokie pasmo. Każde z tych wyjść łączy się osobnym kablem z wejściami multiswitcha. Modele takie jak Inverto Black Ultra Quattro czy Opticum Robust Quattro mają współczynnik szumów na poziomie 0,2 dB i wzmocnienie około 60 dB, co daje solidny zapas na dalsze rozprowadzanie sygnału.

Antena naziemna DVB-T2 i radio

Do odbioru multipleksów naziemnych w standardzie DVB-T2 używamy anteny kierunkowej UHF. W odległości do 20 km od nadajnika (np. z Pałacu Kultury czy Raszyna) sprawdzi się kompaktowa antena siatkowa lub panelowa. Przy 30-50 km lepiej sięgnąć po klasyczną Yagę, np. Dipol 44/21-69 lub Telmor ATX 55. Antenę montujemy na tym samym maszcie co satelitarną, ale niżej, tak by nie zasłaniała czaszy. Kierujemy ją dokładnie na nadajnik – azymut sprawdzamy w aplikacji DVB-T Finder lub na stronie Emitelu.

Jeśli odległość od nadajnika przekracza 50 km albo między domem a nadajnikiem stoi las, warto rozważyć wzmacniacz masztowy z filtrem LTE. Filtr odcina pasmo 700-800 MHz, w którym pracują nadajniki sieci komórkowych, a które potrafi solidnie zakłócić odbiór telewizji. Wzmacniacz montuje się tuż przy antenie, w puszce antenowej, a zasilanie podaje się kablem koncentrycznym z zasilacza wpiętego wewnątrz budynku.

Do odbioru radia FM i DAB+ wystarczy nieduża antena dookólna, np. Dipol 4/DAB. Montuje się ją na szczycie masztu, ponad anteną satelitarną. Sygnał z niej również trafia do multiswitcha, który ma osobne wejście na pasmo radiowe.

Multiswitch – centrum dystrybucji sygnału

Multiswitch to urządzenie, które zbiera sygnały z anteny satelitarnej (4 kable z konwertera Quattro), anteny naziemnej DVB-T2 (1 kabel) i anteny radiowej (1 kabel), a następnie rozdziela je na poszczególne gniazda w domu. Do każdego gniazda idzie jeden kabel, którym płynie jednocześnie sygnał satelitarny, naziemny i radiowy. Przy gnieździe montuje się gniazdo RTV-SAT końcowe, które rozdziela te 3 pasma na 3 wyjścia: Radio, TV i SAT.

Dla 4 telewizorów potrzebujecie multiswitcha 5-wejściowego z minimum 4 wyjściami, np. Signal MRP-508 lub Terra SRM-524. Jeśli planujecie 6-8 punktów odbiorczych, wybierzcie model 8- lub 12-wyjściowy. Multiswitch montuje się w suchym miejscu – na strychu, w garażu albo w szafce technicznej. Do niego doprowadzacie wszystkie kable z anten i od niego wyprowadzacie przewody do poszczególnych pomieszczeń.

Przy podłączaniu kabli do multiswitcha zwróćcie uwagę na oznaczenia wejść satelitarnych: HH (poziome wysokie), HL (poziome niskie), VH (pionowe wysokie), VL (pionowe niskie). Muszą się zgadzać z wyjściami konwertera Quattro, które są opisane w ten sam sposób. Zamiana miejscami choćby dwóch przewodów sprawi, że niektóre kanały nie będą działać.

Kable i złącza

Jakość kabla ma ogromny wpływ na końcowy efekt. Do instalacji zewnętrznej używajcie kabla koncentrycznego o impedancji 75 omów, z żyłą miedzianą (Cu), potrójnym ekranowaniem (Trishield) i płaszczem odpornym na UV. Popularne oznaczenia to RG6 Cu Trishield PE lub TT113 PE. Kabel wewnętrzny może mieć płaszcz PVC, ale żyła i oplot też powinny być miedziane – unikajcie kabli z żyłą stalową pokrytą miedzią (CCS), bo mają większe tłumienie i szybciej korodują.

Zarabianie końcówek to czynność, przy której wiele osób popełnia błędy. Do kabla koncentrycznego stosuje się wtyki typu F – nakręcane lub kompresyjne. Te drugie są pewniejsze, ale wymagają specjalnych szczęk zaciskowych. Przy zarabianiu:

• Zdejmijcie zewnętrzny płaszcz na długości około 12 mm, nie uszkadzając oplotu.
• Oplot rozplećcie i odegnijcie do tyłu na płaszcz.
• Zdejmijcie folię aluminiową z dielektryka (białej pianki), odsłaniając około 6 mm żyły środkowej.
• Nasuńcie wtyk F i dokręćcie go, aż dielektryk zrówna się z krawędzią gwintu wewnątrz wtyku.
• Żyła środkowa powinna wystawać na 1-2 mm poza krawędź wtyku.

Wszystkie złącza na zewnątrz zabezpieczcie taśmą samowulkanizującą – owija się ją ciasno wokół wtyku i kabla, a po kilku minutach zrasta się w jednolitą gumową powłokę. Na to warto dać jeszcze warstwę taśmy izolacyjnej jako ochronę mechaniczną. Woda, która dostanie się do kabla przez niedokręcony lub nieuszczelniony wtyk, potrafi po kilku miesiącach skorodować żyłę na odcinku kilku metrów w głąb przewodu.

Gniazda antenowe – końcowe czy przelotowe?

W instalacji opartej na multiswitchu każdy kabel biegnie niezależnie od multiswitcha do konkretnego gniazda. Dlatego we wszystkich punktach stosuje się gniazda końcowe RTV-SAT. Gniazdo przelotowe ma sens tylko wtedy, gdy sygnał przechodzi przez nie dalej do kolejnego gniazda – w topologii szeregowej. Przy multiswitchu topologia jest gwiaździsta, więc gniazda przelotowe są zbędne.

Gniazdo RTV-SAT ma z tyłu jedno wejście koncentryczne (oznaczone zwykle jako "IN"), a z przodu 3 wyjścia: gniazdo typu IEC (męskie) dla radia FM/DAB, gniazdo IEC (żeńskie) dla telewizji naziemnej i gniazdo typu F dla dekodera satelitarnego. Dekoder Polsat Box lub Canal+ podłącza się właśnie do wyjścia SAT, telewizor z wbudowanym tunerem DVB-T2 do wyjścia TV, a radio lub wieżę do wyjścia R.

Ustawianie anteny satelitarnej z miernikiem

Do precyzyjnego ustawienia anteny satelitarnej potrzebujecie miernika. Prosty wskaźnik (tzw. satfinder) z wyświetlaczem analogowym i sygnałem dźwiękowym kosztuje kilkadziesiąt złotych i do ustawienia na Hotbirda w zupełności wystarczy. Podłączacie go między konwerter a dekoder (lub bezpośrednio do konwertera, jeśli miernik ma własne zasilanie).

Procedura wygląda tak: ustawcie wstępnie elewację na 29-30 stopni i skierujcie antenę na południe z lekkim odchyleniem na zachód. Włączcie miernik, ustawcie czułość na około połowę skali. Powoli przesuwajcie antenę w poziomie (azymut) o kilka milimetrów i obserwujcie wskazanie. Gdy strzałka wychyli się maksymalnie, zablokujcie śruby azymutu. Potem delikatnie zmieniajcie kąt elewacji, aż znajdziecie najwyższy poziom. Na koniec pokręćcie konwerterem w obejmie, szukając najlepszego sygnału. Po każdym ruchu odczekajcie 2-3 sekundy, bo miernik nie reaguje natychmiast.

Profesjonalni instalatorzy używają mierników cyfrowych z funkcją analizy MER i BER, które pokazują nie tylko siłę, ale i jakość sygnału. Dla stabilnego odbioru MER powinien wynosić minimum 10-12 dB, a BER (Bit Error Rate) być poniżej wartości 10⁻⁵. Jeśli po poprawnym ustawieniu MER jest niższy niż 10 dB, prawdopodobnie coś przesłania antenę – gałęzie drzew, sąsiedni budynek albo antena jest za mała do danej lokalizacji.

Sprawdzanie sygnału naziemnego DVB-T2

Po zamontowaniu anteny naziemnej i skierowaniu jej na nadajnik, podłączcie kabel bezpośrednio do telewizora z tunerem DVB-T2. Wejdźcie w menu telewizora, znajdźcie opcję ręcznego wyszukiwania kanałów i wybierzcie kanał odpowiadający multipleksowi (np. kanał 27 dla MUX-2 z PKiN). Telewizor pokaże wtedy pasek siły i jakości sygnału. Siła powinna wynosić minimum 50-60%, a jakość 80-100%. Jeśli jakość skacze lub jest poniżej 60%, sprawdźcie:

• Czy antena jest dokładnie skierowana na nadajnik (skorygujcie azymut o 2-3 stopnie i obserwujcie zmiany).
• Czy kabel nie jest załamany lub przyciśnięty (szczególnie przy przejściach przez ściany).
• Czy w pobliżu nie ma źródła zakłóceń – router Wi-Fi, ładowarka, zasilacz LED.
• Czy nie potrzebujecie wzmacniacza z filtrem LTE (jeśli mieszkacie blisko stacji bazowej telefonii komórkowej).

W instalacji z multiswitchem sygnał naziemny przechodzi przez tor TV multiswitcha, który ma swoje tłumienie (zwykle 10-14 dB). Jeśli na wejściu multiswitcha sygnał z anteny naziemnej ma np. 55 dBμV, to na wyjściu będzie miał około 41-45 dBμV. Do tego dochodzi tłumienie kabla (około 0,2 dB na metr dla RG6) i gniazda końcowego (1-2 dB). Przy 20-metrowym kablu tracicie kolejne 4 dB. Dlatego jeśli sygnał z anteny jest słaby, przed multiswitchem warto dać wzmacniacz kanałowy.

Najczęstsze usterki i jak je usuwać

Brak sygnału na wszystkich kanałach satelitarnych najczęściej oznacza, że antena się poruszyła. Silny wiatr mógł poluzować uchwyt, a śnieg zalegający na czaszy potrafi całkowicie zablokować odbiór. Sprawdźcie, czy czasza nie zmieniła położenia i czy na konwerterze nie ma lodu. Jeśli sygnał znika tylko na niektórych kanałach, przyczyna leży zwykle w multiswitchu – zamienione kable z konwertera Quattro albo uszkodzone jedno z wyjść.

Zanik sygnału podczas deszczu to klasyczny objaw dostawania się wody do kabla lub wtyku. Woda zmienia impedancję połączenia i sygnał spada nawet o 20 dB. Po wyschnięciu wszystko wraca do normy – do następnego deszczu. Rozwiązaniem jest wymiana zawilgoconego odcinka kabla i ponowne, staranne uszczelnienie złączy.

Jeśli na telewizorze pojawia się komunikat "brak sygnału" mimo że dekoder satelitarny działa, sprawdźcie kabel HDMI między dekoderem a telewizorem. Często winowajcą jest poluzowane złącze albo uszkodzony przewód. W przypadku telewizji naziemnej warto też przestroić kanały – po zmianach w multipleksach stare listy kanałów przestają działać.