Kupiłeś nowy telewizor, podłączyłeś antenę, uruchomiłeś automatyczne wyszukiwanie i część stacji po prostu się nie pojawiła. Albo pojawiła, lecz na jednym kanale leci obraz bez dźwięku, a na drugim ekran zostaje czarny, choć pasek siły sygnału świeci na maksa. Znamy ten obrazek z setek zgłoszeń. Dzwoni do nas klient i mówi: przecież to fabrycznie nowy sprzęt, na pudełku stoi DVB-T2, więc czemu nie łapie TVP Kultura, a gdzieś przepadła Republika? Odpowiedź prawie zawsze sprowadza się do paru drobiazgów, których przy zakupie nikt nie wytłumaczył.

Dlaczego nowy telewizor nie pokazuje wszystkich kanałów

Sam napis „DVB-T2" na obudowie albo w opisie sklepowym niczego jeszcze nie przesądza. Tuner to dopiero część układanki — odbiornik musi też umieć rozpakować obraz zapisany w formacie HEVC, oznaczanym również jako H.265. Bez tego telewizor owszem, znajdzie kanał, pokaże, że sygnał jest, ale zamiast filmu wyświetli czarną planszę. Druga pułapka to dźwięk. Większość stacji nadawanych w nowym systemie korzysta z fonii w formacie E-AC-3, znanym pod handlową nazwą Dolby Digital Plus. Jeśli twój sprzęt go nie obsługuje, dostaniesz obraz w ładnej jakości, tyle że w kompletnej ciszy.

Szczególnie podstępne bywają modele z naklejką „DVB-T2 Ready". Brzmi to obiecująco, a w praktyce taki telewizor potrafi odebrać jedynie sygnał spakowany starszym kodekiem i nie poradzi sobie z H.265. Podobny kłopot czyha na kupujących z drugiej ręki — w ogłoszeniu widnieje „tuner DVB-T2", lecz nikt nie precyzuje, czy urządzenie dekoduje HEVC i nową fonię. Dlatego zanim wydasz złotówkę, przepisz dokładny symbol modelu i sprawdź go u producenta. To dwie minuty roboty, które oszczędzają tygodnia zwrotów i nerwów przy ladzie.

Trzy rzeczy, bez których nie ruszysz z miejsca

Żeby złapać pełen zestaw bezpłatnych programów, twój zestaw odbiorczy musi spełnić kilka podstawowych warunków. Wypisaliśmy je po kolei, bo brak choćby jednego ogniwa zwykle kończy się telefonem po pomoc.

• Tuner DVB-T2 — punkt wyjścia. Bez niego żaden z nowych multipleksów nie wejdzie. Informację znajdziesz w instrukcji albo w karcie produktu na witrynie producenta.
• Dekoder obrazu HEVC (H.265) — to on rozpakowuje film. Potrzebny do odbioru MUX-1, MUX-2, MUX-3 oraz MUX-6, czyli zdecydowanej większości tego, co leci z anteny.
• Dekoder dźwięku E-AC-3 (Dolby Digital Plus) — odpowiada za fonię na sporej części kanałów. Gdy go brakuje, efekt jest wyjątkowo wkurzający: obraz leci, a głośniki milczą.

Do tego dochodzi jeszcze MUX-8, który rządzi się własnymi prawami — ale o nim za chwilę osobno, bo zasługuje na cały rozdział. Najpierw spójrz, co kryje się w poszczególnych pakietach i jakiego sprzętu wymaga każdy z nich.

Jak sprawdzić, co naprawdę potrafi twój telewizor

Masz trzy proste drogi. Pierwsza: wpisz markę i model do darmowej wyszukiwarki odbiorników, którą prowadzą nadawcy telewizji naziemnej — po chwili dowiesz się, czy urządzenie obsługuje nowy system. Druga: zajrzyj do specyfikacji. Szukaj na pudełku, na naklejce z tyłu obudowy albo w danych technicznych haseł „HEVC", „H.265", „E-AC-3" oraz „Dolby Digital Plus". Trzecia, najbardziej namacalna: odpal automatyczne wyszukiwanie i popatrz, co się dzieje. Jeśli telewizor znajduje kanał, ale po wybraniu pokazuje czarny ekran, prawie na pewno brakuje mu dekodera HEVC. Jeśli jest obraz, a nie ma głosu, winę ponosi brak fonii Dolby Digital Plus. Te dwa objawy załatwiają większość diagnoz bez żadnego miernika.

Kiedy potrzebny jest osobny dekoder i na co uważać

Starszego telewizora bez H.265 nie da się ulepszyć żadną aktualizacją — układ dekodujący jest wlutowany na sztywno i wgranie nowego oprogramowania tu nie pomoże. Ratunkiem jest wtedy zewnętrzny dekoder, czyli niewielka przystawka łączona z telewizorem kablem HDMI. Wybierając taki sprzęt, pilnuj dwóch rzeczy naraz: musi mieć HEVC i jednocześnie Dolby Digital Plus. To ważne ostrzeżenie, bo na rynku krąży sporo tanich pudełek sprzedawanych „do dalszej odsprzedaży" albo na rynki, gdzie nowa fonia nie obowiązuje. Taki dekoder pokaże obraz, lecz na części kanałów zostaniesz bez dźwięku, a reklamacja bywa droga w nerwy. Jeśli telewizor ma już lata na karku i tylko wejście typu euro, dobierz dekoder z takim wyjściem albo prosty przejściowy konwerter. Markowe modele, choćby z rodziny Opticum, mają to wszystko opisane wprost w danych technicznych.

Antena w naszym rejonie — co zwykle wystarcza

Tu zaczyna się część, którą najtrudniej rozstrzygnąć zza biurka, bo wszystko zależy od adresu. Główny obiekt nadawczy dla okolicy stoi w Łazach pod Raszynem i pracuje z naprawdę dużą mocą, rzędu 100 kW na pakiet. W samym środku miasta sygnał uzupełnia słabszy nadajnik umieszczony na wysokim wieżowcu — ma raptem kilka kilowatów i obsługuje głównie centralne dzielnice. Oba wysyłają te same kanały zsynchronizowane na tych samych częstotliwościach, więc antenę można skierować raz na Łazy, raz na wieżowiec i sprawdzić, skąd jakość wychodzi lepiej. Ponieważ większość domów dzieli od masztu jakieś 10–20 km, zwykle wystarcza zwykła zewnętrzna antena kierunkowa bez wzmacniacza. Z prostych konstrukcji dobrze sprawdzają się modele pokroju A2610 czy A4015, montowane na maszcie na dachu albo na uchwycie ściennym.

Antena pokojowa czy zewnętrzna

Antena stawiana na szafce to rozwiązanie awaryjne. Działa, kiedy mieszkasz w zasięgu silnego sygnału, mniej więcej do 20–30 km od nadajnika, najlepiej blisko okna i na wyższym piętrze. Za grubym murem albo w głębi mieszkania potrafi łapać zakłócenia z telefonii komórkowej i gubić część stacji. Antena na zewnątrz, nawet ta najtańsza pasywna, daje mocniejszy i czystszy odbiór, bo nie zasłaniają jej ściany. Jeżeli masz już sprawną antenę na dachu i wszystko działa, nie ruszaj jej — wymiana na siłę częściej psuje, niż poprawia.

Czasem kłopot dotyczy nie samej anteny naziemnej, lecz stacji, które z niej zniknęły. Metro i Zoom TV opuściły emisję naziemną i dziś obejrzysz je tylko z kabla albo z satelity. Gdy zależy ci akurat na nich, zostaje telewizja satelitarna, a tu czasza celuje na satelitę Hotbird, czyli na południe z bardzo lekkim odchyleniem na zachód. Samodzielne ustawienie anteny satelitarnej bywa kłopotliwe, bo wystarczy minimalne przesunięcie i zestaw gubi sygnał. W takich sprawach pomaga firma CYFRA.TV — ma własnych monterów w Warszawie oraz oddziały i instalatorów w okolicznych miejscowościach, wykonuje montaż anteny satelitarnej, prowadzi autoryzowany serwis Canal+ oraz serwis Polsat Box, naprawia anteny i kompletne zestawy satelitarne. Jeśli pojawi się problem z dekoderem Polsat Box, Canal+ albo z samą anteną naziemną, możesz się tam zgłosić po fachową pomoc, zamiast przez tydzień przestawiać sprzęt na ślepo.

MUX-8, czyli osobna historia w innym paśmie

Ten pakiet to czarna owca całej cyfryzacji. Cztery stacje — Nowa TV, WP, Republika i wPolsce24 — wciąż nadawane są w starym systemie DVB-T z kompresją MPEG-4 i w niższej rozdzielczości. Co więcej, MUX-8 jako jedyny pracuje w paśmie VHF (174–230 MHz), podczas gdy wszystkie pozostałe siedzą w paśmie UHF. Klasyczna antena kierunkowa, zaprojektowana pod UHF, często go po prostu nie widzi. Do tego w większości lokalnych miejsc sygnał idzie w polaryzacji pionowej, a nie poziomej jak reszta — jeśli elementy anteny ustawisz poziomo, telewizor nie wyszuka Republiki, choćbyś mieszkał blisko masztu.

Jedna antena combo czy dwie osobne

Najwygodniej sięgnąć po antenę typu combo, która w jednej konstrukcji ma krótkie elementy na UHF i długie na VHF — taki model jak TT W19 ogarnia oba pasma za jednym zamachem. Druga droga to dołożenie do istniejącej anteny UHF osobnej, niewielkiej anteny VHF, na przykład CA-RTV 4 albo kierunkowej Televes na pasmo trzecie, i połączenie obu sygnałów zwrotnicą antenową (choćby z serii ZA-106 czy Johansson). To droższa, ale czystsza robota. Antenę VHF ustaw wtedy pionowo, a UHF poziomo — taki układ łapie komplet multipleksów niezależnie od polaryzacji, w jakiej nadaje twój nadajnik. Warto wiedzieć, że trwają przymiarki do przeniesienia MUX-8 na nowy system w jakości HD, więc dobrze dobrana antena pod VHF to inwestycja na lata.

Wzmacniacz — kiedy pomaga, a kiedy psuje odbiór

Wzmacniacz obrósł mitami i bywa dokupowany na zasadzie „niech będzie, na wszelki wypadek". To częsty błąd. Blisko silnego nadajnika dodatkowe wzmocnienie zwykle szkodzi — podbija nie tylko sygnał, ale i szumy, a do tego potrafi przesterować wejście tunera, przez co obraz zaczyna się rozsypywać na kwadraty. Wzmacniacz ma sens głównie tam, gdzie kabel od anteny jest długi, powiedzmy powyżej 15–20 metrów, albo gdy rozdzielasz jeden sygnał na kilka pokoi. Wartości wzmocnienia w granicach 10–20 dB w zupełności wystarczają, a regulacji nigdy nie wykręcaj na maksimum. Złota zasada brzmi: ustawiaj antenę i wzmocnienie według wskaźnika jakości w procentach, a nie samej siły sygnału. Wysoki poziom przy niskiej jakości to zapowiedź zacięć.

Strojenie krok po kroku

Kiedy sprzęt już masz, sama konfiguracja jest prosta. Przejdź ją spokojnie, po kolei:

• Wepnij kabel anteny do gniazda antenowego w telewizorze lub dekoderze i dokręć wtyk antenowy porządnie, bez luzu — luźny styk to częsta przyczyna zacięć.
• Wejdź w menu, odszukaj ustawienia i opcję automatycznego wyszukiwania kanałów dla telewizji naziemnej.
• Potwierdź ostrzeżenie o nadpisaniu listy — numery programów mogą się po skanowaniu zmienić, to normalne.
• Poczekaj kilka minut i sprawdź, które multipleksy weszły. Jeśli brakuje Nowej TV czy Republiki, sygnał z MUX-8 nie dociera i trzeba zająć się anteną VHF.
• Doreguluj antenę małymi ruchami, mniej więcej co 5–10 stopni, patrząc na wskaźnik jakości. Gdy trafisz w najlepsze położenie, dokręć śruby uchwytu.
• Po każdym przesunięciu anteny wyszukaj kanały od nowa, bo stare wpisy potrafią trzymać słabe częstotliwości.

Jeżeli mimo wszystko któryś pakiet uparcie nie chce wejść, a sąsiad z tej samej klatki ma go bez problemu, sprawa najczęściej leży w instalacji — utlenionym wtyku, przestarzałym rozgałęźniku albo antenie ustawionej pod złym kątem. Wtedy zamiast kupować kolejne pudełka w ciemno, taniej wychodzi wezwać montera z miernikiem, który w pół godziny pokaże, gdzie ucieka sygnał, i ustawi zestaw tak, żebyś o temacie zapomniał na dobrych kilka lat.