CARROT AND LOVAGE SOUP

Każdy, kto kiedykolwiek dzwonił do instalatora anten telewizyjnych z tekstem „siła na pasku mam 100%, a obraz rwie", zna ten paradoks z autopsji. Przez lata wmawiano nam, że większa czasza, mocniejszy konwerter i pełny pasek sygnału na dekoderze to święty Graal telewizji satelitarnej. Tymczasem zbyt mocny sygnał potrafi rozłożyć odbiór Canal+ czy Polsat Box szybciej niż kiepsko ustawiona antena. Brzmi to dziwnie, bo jak coś, co ma być dobre, może szkodzić? A jednak może i to wcale nie jest rzadkość.

Co się dzieje w głowicy, gdy sygnał jest za mocny

Głowica w tunerze satelitarnym, niezależnie czy to Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite, Soundbox 4K, czy Ultrabox+ 4K i Dualbox+ 4K z Canal+, ma określony zakres poziomu sygnału, w którym pracuje poprawnie. Typowe dekodery satelitarne przyjmują sygnał na wejściu antenowym w przedziale od około -65 dBm (minimum) do około -25 dBm (maksimum). Jeśli podasz sygnał poniżej dolnego progu, dekoder zacznie gubić dane i obraz się zatrzyma. Ale gdy wejście otrzyma sygnał powyżej górnej granicy, układy wejściowe głowicy zaczynają się nasycać. Powstają zniekształcenia nieliniowe, które dla widza wyglądają niemal identycznie jak przy słabym sygnale: obraz przerywa, pojawiają się sztuczne kwadraty, dźwięk się ścina, a na ekranie miga komunikat o braku sygnału.

To zjawisko nazywa się przesterowaniem. W uproszczeniu: głowica dostaje tyle sygnału, że nie nadąża z jego poprawnym przetwarzaniem. Przesterowanie nie uszkadza głowicy trwale, ale sprawia, że dekoder nie dekoduje obrazu poprawnie. Dodatkowo wskaźnik siły sygnału w menu dekodera nadal pokazuje 90 czy 100%, bo poziom napięcia na wejściu rzeczywiście jest wysoki. Tyle że napięcie to jest już zniekształcone i dekoder nie potrafi z niego wyciągnąć poprawnych danych.

Kiedy najczęściej dochodzi do przesterowania

Przesterowanie pojawia się najczęściej w bardzo konkretnym układzie sprzętowym. Ktoś łączy dużą antenę satelitarną, na przykład o średnicy 120 cm, z konwerterem o wysokim wzmocnieniu i małym szumie, do tego kładzie krótki odcinek dobrego kabla koncentrycznego i podłącza dekoder. Krótki kabel powoduje małe tłumienie, duży talerz zbiera dużo sygnału, a mocny konwerter go dodatkowo wzmacnia. Na wejściu dekodera ląduje sygnał, który przekracza to, na co głowica była projektowana.

Producenci dekoderów projektują głowice z myślą o typowej konfiguracji: czasza offsetowa około 80 cm i standardowy konwerter z wzmocnieniem rzędu 55 dB przy długości kabla 15-20 m. Gdy odbiegasz od tej konfiguracji w stronę mocniejszego sygnału, głowica może nie poradzić sobie z jego poziomem. Na forach instalatorskich regularnie pojawiają się zgłoszenia od osób, które wymieniły konwerter na model o wzmocnieniu 60 dB i nagle straciły odbiór na dekoderach, które wcześniej działały bez problemu z konwerterem 55 dB.

Jak rozpoznać przesterowanie w domowych warunkach

Rozpoznanie przesterowania bywa podchwytliwe, bo objawy przypominają te przy słabym sygnale. Typowy obraz sytuacji wygląda tak:

• siła sygnału w menu dekodera pokazuje 90-100%
• jakość sygnału jest na pozór niezła albo skacze w dziwny sposób
• obraz co jakiś czas się zatrzymuje, pojawiają się krótkie przycięcia
• komunikat „brak sygnału" miga nieregularnie
• niektóre transpondery działają dobrze, a inne szatkują obraz

Bardzo charakterystyczna jest sytuacja, gdy po dołożeniu tłumika, lekkim rozkręceniu wtyku F na kablu albo po podłączeniu dłuższego odcinka przewodu nagle wszystko wraca do normy. To jest właśnie najprostszy test na przesterowanie: jeśli osłabienie sygnału poprawia odbiór, to znaczy, że sygnał był za mocny.

W dekoderach Polsat Box masz dostęp do parametru MER, który jest znacznie bardziej miarodajny niż surowy wskaźnik siły. Aby go sprawdzić, wciśnij i przytrzymaj przez kilka sekund czerwony przycisk telegazety na pilocie albo przycisk Info w modelu Evobox Stream. Pojawi się zaawansowane menu z wartościami MER i BER. W dekoderach Canal+, czyli Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K czy Canal+ BOX+, widzisz tylko siłę i jakość, co utrudnia diagnozę.

Jak krok po kroku sprawdzić, czy sygnał jest za mocny

Jeśli podejrzewasz przesterowanie, oto kolejność działań, którą warto wykonać.

Krok 1: Sprawdź odczyty w dekoderze. Wejdź w menu i wywołaj wskaźniki sygnału. Zapisz wartości siły, jakości oraz MER dla kilku kanałów z różnych transponderów. Zwróć uwagę na sytuację, gdzie siła wynosi 90-100%, a jakość jest dużo niższa albo mocno skacze.

Krok 2: Lekko rozkręć wtyk F przy wejściu antenowym dekodera. Nie wykręcaj go do końca, tylko poluzuj o około pół obrotu. To wprowadzi małą stratę na styku, która osłabi sygnał o kilka decybeli. Jeśli po tym zabiegu obraz się uspokoił, masz potwierdzenie przesterowania.

Krok 3: Podłącz dłuższy kabel. Jeśli masz w domu zapasowy odcinek przewodu koncentrycznego, dołącz go między konwerter a dekoder. Każdy metr kabla tłumi sygnał, więc dodanie 10 m może wystarczyć, by sprowadzić poziom do zakresu, w którym głowica pracuje poprawnie. Dla kabla o parametrach takich jak Triset 113, tłumienie w paśmie satelitarnym wynosi około 0,2-0,35 dB na metr, więc 10 m da ci około 2-3,5 dB osłabienia.

Krok 4: Wyłącz zasilanie anteny w dekoderze, jeśli używasz wzmacniacza w instalacji naziemnej podłączonej razem z satelitarną. Czasami wzmacniacz naziemny zasilany z dekodera wprowadza zakłócenia do głowicy satelitarnej.

Krok 5: Załóż tłumik sygnału. To najpewniejsza metoda. Tłumik regulowany na złączach F wpina się bezpośrednio w wejście antenowe dekodera i pozwala płynnie zmniejszać poziom sygnału. Włącz dekoder i kręć pokrętłem tłumika, aż obraz się uspokoi. Potem sprawdź MER i BER.

Jaki tłumik wybrać i jak go podłączyć

Na rynku polskim masz do wyboru tłumiki stałe i regulowane. Do diagnozy i naprawy przesterowania zdecydowanie lepszy jest tłumik regulowany, bo pozwala dobrać dokładny poziom osłabienia pod konkretną instalację.

• Axing SZU 3-00 — tłumik regulowany, zakres 0-20 dB, pasmo pracy do 2400 MHz, złącza F. Przepuszcza napięcie zasilania do konwertera.
• Axing SZU 91-01 — tłumik stały 10 dB, pasmo pracy powyżej 2400 MHz, złącza F. Dobry, gdy wiesz dokładnie, ile osłabienia potrzebujesz.
• FTE DS 2150F — tłumik regulowany 0-20 dB, pasmo 47-2150 MHz. Przepuszcza zasilanie konwertera.
• Televes 4005 — tłumik regulacyjny 0-20 dB do TV naziemnej i satelitarnej.

Podłączenie tłumika jest proste. Wykręcasz kabel antenowy z wejścia dekodera, wkręcasz w to miejsce tłumik (gniazdo F tłumika do dekodera), a kabel antenowy wkręcasz w wtyk F tłumika. Jeśli tłumik jest regulowany, po włączeniu dekodera kręcisz śrubką regulacyjną aż obraz przestanie się rwać. Zaczynaj od pozycji z minimalnym tłumieniem i powoli je zwiększaj. Nie kręć anteną na dachu w tym samym czasie, bo zmiana ustawienia anteny i zmiana tłumienia to dwa różne parametry i łatwo się pogubić.

Jakie wartości MER mają sens

MER, czyli współczynnik błędów modulacji, to parametr, który mówi, jak dobry jest sygnał na poziomie danych, a nie napięcia. Im wyższy MER, tym lepiej, ale są określone minimum, poniżej których dekoder nie dekoduje obrazu.

• DVB-S, modulacja QPSK, FEC 2/3: minimum MER około 9 dB
• DVB-S, modulacja QPSK, FEC 3/4: minimum MER około 10 dB
• DVB-S, modulacja QPSK, FEC 5/6: minimum MER około 11 dB
• DVB-S2, modulacja 8PSK, FEC 2/3: minimum MER około 12 dB
• DVB-S2, modulacja 8PSK, FEC 3/4: minimum MER około 14 dB

Przy dedykowanej czaszy około 70 cm parametr MER powinien wynosić minimum 12 dB, co odpowiada około 50% jakości sygnału na pasku. Przy antenie 80-90 cm da się uzyskać MER około 15 dB i to jest optymalny poziom dla centralnej Polski. Wartości MER poniżej 11 dB świadczą najczęściej o źle ustawionej antenie, uszkodzonym konwerterze albo właśnie o przesterowaniu.

Przy przesterowaniu MER potrafi mocno skakać między transponderami. Na jednym MER wynosi 16 dB i obraz jest czysty, a na sąsiednim spada do 6 dB i obraz się sypie. To dlatego, że różne transpondery nadają z różną mocą i głowica jest przesterowana tylko na tych mocniejszych.

Dlaczego większa czasza nie zawsze jest lepsza

Na Hotbirdzie, który nadaje polskie pakiety Polsat Box i Canal+, antenę ustawia się w kierunku południa z bardzo niewielkim odchyleniem na zachód. Dla Warszawy i okolic moc sygnału z Hotbirda wynosi około 45 dBW, co oznacza, że do poprawnego odbioru wystarczy czasza offsetowa około 80-90 cm. Zwiększanie średnicy anteny do 100 czy 120 cm w tym rejonie daje mocniejszy sygnał, ale niekoniecznie lepszy odbiór, bo dekoder może nie poradzić sobie z tak wysokim poziomem na wejściu.

Większa czasza daje więcej sygnału, co pomaga podczas gęstych opadów deszczu i śniegu, kiedy sygnał satelitarny naturalnie słabnie. Ale poza okresem deszczowym ta sama duża czasza z dobrym konwerterem i krótkim kablem może przesterować głowicę. Dlatego instalatorzy, którzy na co dzień montują anteny na blokach, często stosują prostą zasadę: jeśli na Hotbirdzie przy standardowej czaszy 80 cm wskaźniki wyglądają bardzo dobrze, nie ma sensu zakładać większej.

Jeśli masz już dużą antenę i problem z przesterowaniem, możesz założyć tłumik albo wymienić konwerter na taki z mniejszym wzmocnieniem. Większość standardowych konwerterów ma wzmocnienie około 55 dB i to w zupełności wystarcza przy czaszy 80-90 cm w centralnej Polsce.

Kiedy wezwać instalatora

Są sytuacje, w których diagnoza i naprawa przesterowania przekracza to, co możesz zrobić sam w domu. Jeśli założyłeś tłumik regulowany i obraz nadal się rwie albo jeśli na różnych transponderach masz skrajnie różne wartości MER, problem może być bardziej złożony niż tylko za mocny sygnał. Może to być uszkodzony konwerter, zły kabel, słabo zarobione wtyki F albo zakłócenia od nadajnika LTE blisko kierunku na satelitę.

Instalator z profesjonalnym miernikiem sygnału jest w stanie w kilka minut zmierzyć dokładne parametry: poziom sygnału w dBm, MER, BER i C/N. Miernik pokazuje wartości, których dekoder nie wyświetla albo wyświetla w sposób mocno zgeneralizowany. Zwłaszcza w miastach, gdzie stoi dużo budynków blisko siebie, a na dachach gęsto od anten i nadajników LTE, samodzielne zgadnięcie przyczyny problemu graniczy z cudem. Instalator przyjedzie, podłączy miernik, zmierzy sygnał na wyjściu kabla przed dekoderem i od razu powie, czy przesterowanie, czy zakłócenia LTE, czy po prostu zły kabel.

Warto też pamiętać o multiswitchach. Jeśli masz instalację zbiorczą w bloku, gdzie sygnał z konwertera QUATTRO idzie przez multiswitch do wielu odbiorców, przesterowanie może dotknąć nie samego dekodera, ale właśnie multiswitcha. Multiswitch, który dostaje za mocny sygnał, też się przesterowuje i wtedy wszyscy abonenci w bloku mają problem z obrazem. W takich sytuacjach tłumik montuje się na wejściu sygnałowym multiswitcha, a nie przy dekoderze.