BELGIAN WARM SALAD

Kiedy zarząd domu spokojnej starości decyduje się na instalację anteny satelitarnej, sprawa rzadko kończy się na jednym dekoderze w świetlicy. Mieszkańcy chcą oglądać różne programy, personel potrzebuje sprawnego sprzętu bez ciągłych awarii, a budżet nie jest gumowy. Zanim zamówisz sprzęt i wezwiesz instalatora, rozpisz sobie wszystko na kartce: ile telewizorów będzie podłączonych, które pokoje mają mieć sygnał satelitarny, a które wystarczy sygnał naziemny DVB-T2.

Najważniejsza decyzja dotyczy tego, czy robisz instalację indywidualną (każdy pokój ma swój dekoder i swój kabel z konwertera), czy zbiorczą z urządzeniem rozdzielającym sygnał — multiswitchem. W budynku, gdzie kilkanaście lub kilkadziesiąt osób korzysta z telewizji jednocześnie, multiswitch to po prostu jedyna sensowna opcja. Oszczędzasz na ilości konwerterów i anten, masz jeden punkt centralny, z którego rozprowadzasz sygnał, a dodatkiem jest możliwość podłączenia anteny naziemnej do tego samego systemu — dekoder dostaje sygnał satelitarny i naziemny jednym kablem.

Gdzie zamontować antenę — dach czy elewacja

Wybór miejsca na montaż anteny satelitarnej to nie tylko kwestia tego, gdzie jest wygodnie. Antenę satelitarną na Hotbird ustawia się w kierunku południowym z bardzo niewielkim odchyleniem na zachód, elewacja (kąt podniesienia czaszy nad horyzontem) to około 29-30 stopni. Oznacza to, że antena patrzy dość nisko nad horyzont i każda przeszkoda w tym kierunku — wysokie drzewa, sąsiedni budynek, komin — może całkowicie zablokować sygnał.

Montaż na dachu daje najlepszy dostęp do otwartego nieba, ale ma swoje minusy: prace na wysokości wymagają odpowiedniego zabezpieczenia, a sam maszt musi być solidnie przytwierdzony. Jeśli budynek ma instalację odgromową, maszt antenowy powinien być do niej podłączony — to wymóg bezpieczeństwa, o którym często się zapomina. Na dachu stosuje się obejmy kominowe ze stali nierdzewnej lub wsporniki mocowane do krokwi dachowych.

Montaż na elewacji jest prostszy i tańszy, ale w nowszych budynkach z ociepleniem ze styropianu (a takich DPS-ów jest sporo) trzeba uważać. Zwykłe kołki rozporowe w styropianie nie utrzymają anteny o średnicy 80 czy 100 cm — przy silnym wietrze konstrukcja się obluzuje albo wyrwie z elewacji. Rozwiązaniem są kotwy chemiczne: wiercisz otwór przez warstwę styropianu aż do muru nośnego, wtryskujesz żywicę, wkładasz pręt gwintowany z tuleją dystansową i czekasz, aż żywica zwiąże. Pręty mają zwykle około 40 cm długości, z czego 10 cm wchodzi w kotwę w murze, 20 cm zajmuje tuleja dystansowa przechodząca przez styropian, a na resztę nakręcasz stalową płytkę z mocowaniem do anteny. Do anten do 110 cm średnicy wystarczą kołki 12 mm w połączeniu z kotwą chemiczną, ale przy większych czaszach lepiej dać grubsze pręty i więcej punktów mocowania.

Jaką antenę i jaki konwerter wybrać do instalacji zbiorowej

Do odbioru polskich pakietów Canal+ i Polsat Box wystarczy jedna pozycja satelitarna — Hotbird. Jeśli chcesz kanały z Astry (TV Trwam, Radio Maryja, programy niemieckie i francuskie), potrzebujesz drugiej anteny albo jednej z podwójnym konwerterem na wysięgniku. W nowym budownictwie przepisy wymagają instalacji antenowej z co najmniej dwóch pozycji satelitarnych, więc jeśli budynek jest nowy lub przeszedł gruntowny remont, ten wymóg może Cię dotyczyć.

Rozmiar czaszy ma znaczenie. Orange zaleca minimum 80 cm, ale do instalacji z multiswitchem, gdzie sygnał rozchodzi się na kilkanaście gniazd, bezpieczniej jest postawić na czaszę 100 cm. Większa czasza łapie silniejszy sygnał i daje zapas na pogorszenie warunków — deszcz, śnieg, zasłonięcie. Konwerter powinien mieć wzmocnienie minimum 55 dB. Do instalacji z multiswitchem potrzebujesz konwertera typu quattro, a nie zwykłego quad. Różnica jest istotna: konwerter quad ma cztery identyczne wyjścia i każdy z nich podłączasz do osobnego dekodera. Konwerter quattro też ma cztery wyjścia, ale każde z nich wydziela inny zakres sygnału (oznaczony na obudowie jako VL, VH, HL, HH). Te cztery kable podłączasz do wejść multiswitcha, a multiswitch sam układa sygnał dla każdego dekodera. Quattro nie zadziała bez multiswitcha — jeśli podłączysz go bezpośrednio do dekodera, dostaniesz tylko część kanałów.

Multiswitch — jak rozdzielić sygnał na kilkanaście pokoi

Multiswitch to urządzenie, które łączy sygnał z anteny satelitarnej i anteny naziemnej w jeden system rozprowadzany do gniazdek w pokojach. Do jednej satelity (Hotbird) potrzebujesz multiswitcha z 5 wejściami: cztery od konwertera quattro i jedno od anteny naziemnej. Ilość wyjść odpowiada liczbie gniazdek w pokojach — popularne modele mają 6, 8, 12, 16 albo 24 wyjścia.

Multiswitch umieszcza się w pomieszczeniu technicznym albo w skrzynce na korytarzu — tam, gdzie spotykają się kable z anten i kable rozchodzące się do pokoi. Urządzenie potrzebuje zasilania (większość ma wbudowany zasilacz), a niektóre modele automatycznie wykrywają, czy antena naziemna ma przedwzmacniacz i podają na niego napięcie. Przy trasach powyżej 25-30 metrów od multiswitcha do gniazdka — warto rozważyć multiswitch z wbudowanym wzmacniaczem albo zainstalować wzmacniacz sygnału satelitarnego na trasie. Wzmacniacz o wzmocnieniu 20 dB zamontowany w połowie długiego kabla potrafi odzyskać sygnał, który by się już nie dostał do dekodera. Ważne: wzmacniacz nie poprawi jakość sygnału — on podniesie jego siłę. Jeśli sygnał jest słaby bo antena jest źle ustawiona, wzmacniacz wzmocni też zakłócenia i nic z tego nie będzie. Dlatego instalator z miernikiem sygnału na dachu to nie zachcianka — to po prostu oszczędność nerwów i pieniędzy.

Kabel koncentryczny — nie oszczędzaj na przewodzie

Kabel koncentryczny to element instalacji, na którym najczęściej oszczędza się przez pomyłkę. Tani kabel o cienkim rdzeniu i słabym ekranowaniu sprawia, że po dwóch latach sygnał zaczyna „sypać", obraz zrywa się przy deszczu, a w pokojach obok kuchni pojawiają się zakłócenia.

Standardem do instalacji satelitarnych jest przewód o impedancji 75 ohm z miedzianym rdzeniem o średnicy minimum 1,13 mm. Przykład: kabel Triset-113 ma rdzeń 1,13 mm z miedzi, potrojne ekranowanie (folia aluminiowa 100% pokrycia + oplot z taśmy aluminiowej + oplot z drutu miedzianego), klasę ekranowania A i żelowane wnętrze chroniące przed wilgocią. Tłumienie tego kabla wynosi około 18 dB na 100 metrów przy częstotliwości 862 MHz i około 27-28 dB przy 2150 MHz (czyli w paśmie satelitarnym). Oznacza to, że na 30 metrach tracisz około 5-6 dB w paśmie satelitarnym — jeszcze do przyjęcia, ale przy 50 metrach strata rośnie do około 14 dB i bez wzmacniacza może być trudno o dobry obraz.

• Rdzeń miedziany, nie stalowy pokryty miedzią — miedź nie koroduje i ma lepsze parametry przesyłowe
• Potrójne ekranowanie (folia + taśma + oplot) — chroni przed zakłóceniami z urządzeń w budynku
• Żel wewnątrz kabla zewnętrznego — zabezpiecza przed wodą, która może dostać się przez mikropęknięcia płaszcza
• Klasa ekranowania A — wymagana w instalacjach zbiorczych w budynkach wielorodzinnych

Kable prowadzisz w kanałach instalacyjnych, listwach przypodłogowych albo — w budynkach, gdzie to możliwe — w bruzdach ściennych zabezpieczonych na końcu puszkami instalacyjnymi. Złącza typu F zakręcasz na końcach kabla, wcześniej zdejmując około 8-10 mm płaszcza zewnętrznego i odginając oplot do tyłu, a dielektryk odsłaniając na około 5 mm, żeby rdzeń wszedł w gniazdo. Złącze musi być dokręcone mocno, ale nie na siłę — przekręcone F zniszczy gwint w multiswitchu albo dekoderze. Na zewnątrz budynku złącza izolujesz taśmą samospiekającą i taśmą izolacyjną, żeby woda nie dostała się do kabla.

Gniazdka w pokojach — jakie i jak podłączyć

W pokojach gościnnych montujesz gniazdka RTV/SAT — to takie, które mają wyjście na sygnał naziemny i satelitarny jednocześnie. Sygnał naziemny i satelitarny rozdziela się w samym gniazdku za pomocą wbudowanego filtra. Jeśli podłączasz dwa dekodery do jednego gniazdka (np. Canal+ i Polsat Box), potrzebujesz gniazdka RTV/SAT/SAT z dwoma wyjściami satelitarnymi. W świetlicy, gdzie zazwyczaj stoi główny telewizor, warto od razu wyprowadzić dwa kable satelitarne — pozwoli to na podłączenie dekodera z funkcją nagrywania, który potrzebuje dwóch tunerów.

Gniazdka montujesz w puszkach instalacyjnych o głębokości minimum 60 mm — płytsze nie pomieszczą złączy i zagiętego kabla. Kabel do gniazdka nie może być zagięty zbyt ostro — promień gięcia minimum 5-krotnej średnicy zewnętrznej kabla, co przy kablu 6,8 mm daje około 34 mm. Ostre zagięcie zniszczy ekranowanie i dielektryk, a w efekcie sygnał w tym miejscu będzie tłumiony i odbijany.

Najczęstsze usterki i jak się za nie zabrać

Problemy z sygnałem satelitarnym w budynkach tego typu mają zazwyczaj jedną z trzech przyczyn: uszkodzony kabel, obluzowane złącze albo przesuniętą antenę. Oto jak diagnozować po kolei.

Sygnał słaby albo go nie ma w jednym pokoju, a w innych jest OK — sprawdzasz kabel od multiswitcha do tego gniazdka. Odłącz kabel od gniazdka i od multiswitcha, zmierz oporność — jeśli rdzeń i ekran są ze sobą zwarte, kabel jest uszkodzony (przebicie, zgniecenie, woda wewnątrz). Jeśli oporność jest w normie, wymontuj gniazdko i sprawdź, czy złącze F na końcu kabla nie jest obluzowane albo zaśniedziałe. Częsty problem: kabel został zagięty zbyt ostro za puszką i ekranowanie pękło — wtedy na mierniku wszystko wygląda dobrze, ale sygnał satelitarny jest słaby albo zrywa się.

Zakłócenia obrazu — paseczki, przerwy w dźwięku, zrywanie — najczęściej winne jest zakłócenie elektromagnetyczne. Kabel satelitarny biegnie za blisko kabli elektrycznych (minimum 10 cm odstępu), albo w pobliżu działa silne źródło zakłóceń — transformator, falownik fotowoltaiki, stacja lutownicza w warsztacie. Sprawdź trasę kabla i jeśli biegnie równolegle z kablem elektrycznym na odcinku dłuższym niż 2-3 metry, przenieś go albo przynajmniej oddal na 10-15 cm. Kable w ekranie klasy A lepiej znoszą zakłócenia, ale i one mają swoje granice.

Antena przesunęła się po wichurze — to częsta usterka zimą i wczesną wiosną. Jeśli obraz zniknął po silnym wietrze, wychodzisz na dach albo na elewację i sprawdzasz, czy wspornik anteny nie puścił. Przykręcenie śrub mocujących zazwyczaj rozwiązuje sprawę, ale jeśli masz antenę na ocieplonej ścianie i kołki się obluzowały, musisz wymienić kotwy na grubsze i dłuższe — tym razem na kotwy chemiczne, jeśli do tej pory były zwykłe kołki. Profesjonalny instalator sprawdzi też ustawienie anteny miernikiem — przesunięcie o 2-3 stopnie na azymucie może wystarczyć, żeby sygnał z 90% spadł na 40%.