RASNICI WITH RAW ONIONS

Spacerując po osiedlach, widuje się dziesiątki talerzy satelitarnych z odpryskującą farbą, brązowymi zaciekami na krawędziach i rudymi plamami wokół śrub mocujących. Większość właścicieli macha na to ręką — dopóki telewizor pokazuje obraz, po co się przejmować. Problem zaczyna się zwykle w najmniej oczekiwanym momencie: podczas transmisji meczu, w trakcie sobotniego filmu albo gdy za oknem rozpada się deszcz ze śniegiem. Dekoder Polsat Box 4K czy Ultrabox+ 4K nagle wyrzuca komunikat o braku sygnału i cała magia pryska. Pojawia się wtedy zasadnicze pytanie: czy tę skorodowaną konstrukcję jeszcze da się doprowadzić do porządku, czy pora na gruntowną wymianę.

Od czego zacząć oględziny starej anteny

Zanim ktokolwiek sięgnie po klucze albo zamówi nowy sprzęt, trzeba spokojnie obejrzeć każdy element instalacji satelitarnej. Rdza na obrzeżu czaszy to jedno, ale prawdziwe zagrożenie często siedzi gdzie indziej. Zaczynamy od mocowania do ściany lub masztu. Miejsca, gdzie uchwyt wchodzi w kołki rozporowe wbite w elewację albo gdzie obejma zaciska się na rurze — tam korozja potrafi najbardziej nadgryźć metal. Przy silniejszych podmuchach wiatru osłabiony uchwyt może się odgiąć, a w skrajnym wypadku — urwać. Po zimie, gdy na dachach zalegał śnieg i lód, takie uszkodzenia zdarzają się częściej niż mogłoby się wydawać.

Drugi krok to wysięgnik, na którym wisi konwerter. Skorodowany profil aluminiowy lub stalowy traci sztywność. Wystarczy, że ugnie się o 2–3 mm, a antena „patrzy” już w nieco innym punkcie nieba. Efekt? Przy bezwietrznej pogodzie sygnał jeszcze jako tako trzyma, ale przy każdym mocniejszym podmuchu obraz zaczyna się sypać. W przypadku odbioru kanałów w jakości 4K z satelity Hotbird nawet minimalne odchylenie potrafi zepsuć stabilność transmisji.

Następnie przechodzimy do samej czaszy. Modele stalowe starszego typu, produkowane kilkanaście lat temu, często mają już miejsca, gdzie lakier odszedł całymi płatami. Na powierzchni odbijającej sygnał widać wżery, drobne wygięcia po uderzeniach gradu albo odkształcenia od zalegającego śniegu. Jeśli korozja jest tylko na brzegach, odbiór może być jeszcze zadowalający. Gorzej, gdy środek czaszy przestał być równy — wtedy zysk anteny spada i nawet porządny konwerter, taki jak Inverto Black Ultra o poziomie szumów 0,2 dB, nie wyciągnie stabilnego obrazu przy gorszej pogodzie.

Na koniec zaglądamy do złącza F i odcinka przewodu koncentrycznego wychodzącego spod czaszy. Popękana izolacja zewnętrzna, zielony nalot na oplocie i ślady wilgoci wewnątrz wtyku to znak, że woda od dawna wędruje kablem w dół, stopniowo degradując parametry całej instalacji. Taki przewód potrafi wprowadzić tłumienie rzędu kilku decybeli, zanim jeszcze sygnał dotrze do dekodera.

Samo czyszczenie czy od razu nowy komplet

Decyzja zależy od tego, które elementy są zaatakowane przez rdzę i w jakim stopniu. Poniższa tabela pomaga to rozstrzygnąć:

Jeżeli korozja ogranicza się do śrub i powierzchniowych nalotów, a mocowanie do ściany jest solidne, wystarczy gruntowne czyszczenie i odświeżenie powłoki. Sporo osób decyduje się też przy okazji na wymianę konwertera na nowszy model, zwłaszcza gdy stary ma już swoje lata. W przypadku mocno skorodowanych elementów nośnych — czyli ramienia konwertera, obejm albo uchwytów — instalatorzy zwykle od razu sugerują wymianę całego zestawu. Składanie instalacji z nowych i naprawianych części rzadko daje pewność na dłużej niż sezon czy dwa.

Jak samodzielnie usunąć rdzę i zabezpieczyć czaszę

Gdy oceniliście już, że czasza nadaje się do renowacji, przygotujcie kilka rzeczy: papier ścierny o gradacji 120–150 do wstępnego zdzierania rdzy, papier 240–320 do wygładzenia, odtłuszczacz (np. benzynę ekstrakcyjną), farbę antykorozyjną w sprayu (najlepiej matową, przeznaczoną do stali) oraz szmatki bawełniane. Nie używajcie drucianych szczotek na wiertarce — zbyt agresywne czyszczenie potrafi porysować powierzchnię i pogorszyć jej właściwości odbijające.

Kolejność działań jest następująca:

• Zdemontować czaszę z uchwytu — praca na ziemi jest wygodniejsza i bezpieczniejsza niż na drabinie.
• Grubszym papierem (120–150) zetrzeć rdzę do gołego metalu. Przy głębszych wżerach można użyć środka do chemicznego odrdzewiania, np. na bazie kwasu fosforowego, ale po jego aplikacji trzeba powierzchnię bardzo dokładnie zneutralizować i wysuszyć.
• Drobniejszym papierem (240–320) wygładzić przejścia między oczyszczonymi miejscami a starą powłoką lakierniczą.
• Odtłuścić całą powierzchnię — benzyną ekstrakcyjną lub dedykowanym preparatem. Tłuste ślady po palcach potrafią zniszczyć przyczepność farby.
• Malować z odległości około 25–30 cm, cienkimi warstwami. Dwie lub trzy warstwy dają lepszy efekt niż jedna gruba. Między warstwami odczekać tyle, ile zaleca producent farby (zwykle 10–15 minut).
• Po wyschnięciu zamontować czaszę z powrotem i sprawdzić ustawienie — nawet drobne przesunięcie podczas demontażu może rozstroić odbiór.

Uwaga: nie malujcie konwertera ani jego obudowy. Farba na obudowie LNB może zmienić charakterystykę odbioru, a w skrajnym przypadku — doprowadzić do przegrzewania się elektroniki latem.

Wymiana konwertera — kiedy i jak

Konwerter to element, który starzeje się szybciej niż sama czasza. Pracuje na zewnątrz przez okrągły rok, w upale i mrozie. Po 5–7 latach jego parametry — przede wszystkim poziom szumów i stabilność oscylatora — zaczynają odbiegać od fabrycznych. Objawia się to zanikaniem kanałów podczas deszczu, mimo że antena jest czysta i poprawnie ustawiona. Wymiana konwertera nie wymaga ruszania samej czaszy, więc jeśli tylko wysięgnik jest w dobrym stanie, operacja zajmuje kilkanaście minut.

Do wyboru macie konwertery pojedyncze (dla jednego dekodera), podwójne (dla dwóch niezależnych odbiorników) albo modele typu Unicable, które jednym kablem obsługują kilka tunerów jednocześnie — przydatne przy nowszych dekoderach z funkcją nagrywania wielu kanałów naraz. Przy zakupie zwróćcie uwagę na poziom szumów: im niższy, tym lepiej. Wartości rzędu 0,1–0,3 dB to obecnie standard w przyzwoitych modelach.

Sama wymiana przebiega tak:

• Odłączyć kabel koncentryczny od starego konwertera, odkręcając wtyk F.
• Poluzować śrubę mocującą konwerter w obejmie wysięgnika.
• Wysunąć stary konwerter, wsunąć nowy na tę samą głębokość.
• Dokręcić śrubę mocującą — nie za mocno, żeby nie zdeformować obudowy.
• Przykręcić wtyk F do nowego konwertera, upewniając się, że środkowa żyła kabla nie dotyka obudowy wtyku.
• Sprawdzić siłę i jakość sygnału w menu dekodera.

Kable i złącza — cisi winowajcy

W wielu instalacjach sprzed dekady zastosowano przewody z oplotem aluminiowym i żyłą stalową miedziowaną. Taki kabel po latach, zwłaszcza gdy do środka dostała się wilgoć, potrafi tłumić sygnał tak mocno, że nawet nowa antena i konwerter nie pomogą. Przy wymianie warto sięgnąć po przewód z żyłą miedzianą 0,8–1,0 mm i oplotem miedzianym — oznaczany często jako RG-6 Cu/Cu. Różnica w cenie jest niewielka, a parametry przy dłuższych odcinkach (powyżej 15 metrów) — znacząco lepsze.

Złącza F nakręcane sprawdzają się przy samodzielnym montażu, bo nie wymagają specjalnych zaciskarek. Wystarczy zdjąć około 10 mm izolacji zewnętrznej, odwinąć oplot, zdjąć 6–7 mm izolacji wewnętrznej z żyły środkowej i nakręcić wtyk. Po dokręceniu sprawdźcie, czy żyła środkowa wystaje na około 1–2 mm poza krawędź wtyku — za krótka nie zapewni styku, za długa może uszkodzić gniazdo w dekoderze.

Kiedy wezwać fachowca

Są sytuacje, w których samodzielne działania nie mają sensu albo są po prostu niebezpieczne. Dotyczy to zwłaszcza anten zamontowanych na dachach wielopiętrowych budynków, gdzie dostęp wymaga sprzętu alpinistycznego albo podnośnika. Podobnie — gdy uchwyty są tak skorodowane, że próba odkręcenia śrub grozi ukruszeniem fragmentu elewacji. Doświadczony instalator dysponuje miernikiem sygnału z funkcją analizy parametrów takich jak MER czy BER, dzięki czemu po wymianie sprzętu od razu widać, czy wszystko działa jak należy. Nie musicie szukać firmy na drugim końcu miasta — w każdej większej miejscowości działa przynajmniej kilku serwisantów specjalizujących się w instalacjach satelitarnych. Wielu z nich oferuje bezpłatny dojazd i wycenę na miejscu.