HORSE GRAM (MUTHIRA) OOLARTHU

Dokładacie odbiornik w sypialni albo w kuchni, bierzecie wiertarkę do ręki i nagle widzicie, że od anteny na dachu schodzi tylko jeden wolny przewód — a wam potrzebny jest kolejny. Bywa gorzej: dekoder z dwiema głowicami zajął oba kable wychodzące z konwertera i nie ma już czym zasilić trzeciego dekodera. Reguła „jeden tuner, jeden kabel” sprawdzała się przez lata, ale kiedy w domu pracują trzy, cztery albo pięć ekranów, robi się z tego solidna plątanina. I tu wraca pytanie, które montażyści anten satelitarnych słyszą niemal codziennie: czy naprawdę trzeba kuć ściany i ciągnąć nowe przewody przez połowę mieszkania?

Dlaczego układ „na gwiazdę” zaczyna ciążyć

W zwykłej instalacji każdy tuner dostaje własny kabel prosto z konwertera. Wygląda to jak gwiazda — z jednego punktu na dachu rozchodzą się promienie do poszczególnych pokoi. Kłopot w tym, że sygnał słabnie na każdym metrze przewodu, na każdym złączu i na każdym rozgałęźniku. Typowy rozdzielacz odbiera od 3,5 do 8 dB na każde wyjście, a przewód Triset 113 traci około 12 dB na 100 metrów przy wyższych częstotliwościach. Dorzućcie do tego 20-25 metrów kabla, dwa rozgałęźniki i jedno przejście przez ścianę, a uzbiera się z tego spory ubytek.

Efekt? Telefon do montera z hasłem „nie ma sygnału” albo „obraz rwie się tylko na części kanałów”. W większości takich zgłoszeń winna jest nie sama antena czy dekoder, lecz straty w rozbudowanej sieci kablowej — skorodowane złącza na zewnątrz budynku, postarzała izolacja, woda, która weszła pod wtyk. Im dłuższa trasa i im więcej rozgałęzień, tym łatwiej o usterkę. Przejście na jeden kabel usuwa źródło tych strat, zamiast je tylko maskować kolejnym wzmacniaczem.

Na czym polega przesył jednym kablem

Zwykły konwerter (po angielsku legacy) wysyła w kabel jeden komplet sygnału — tyle, ile potrzebuje pojedynczy tuner. Konwerter jednokablowy działa odwrotnie. Każdemu odbiornikowi przydziela osobną częstotliwość w przewodzie, taki prywatny pas ruchu. Dekoder wysyła krótkie polecenie (standard DiSEqC) w stylu „daj mi mój pas”, a konwerter wkłada w niego dokładnie ten fragment pasma, który dany tuner ma odebrać. Dzięki temu po jednym koncentryku jadą równolegle sygnały dla kilku, kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu tunerów i żaden nie wchodzi drugiemu w drogę.

Te prywatne pasy nazywa się kanałami UB (User Band). Starsza wersja, opisana normą EN50494 (Unicable I, czasem oznaczana jako SCR), obsługuje 8 takich kanałów. Nowsza, EN50607 (Unicable II, znana też jako dCSS albo JESS), podnosi tę liczbę do 32. W podstawowych konwerterach kanały leżą zwykle na czterech częstotliwościach: 1210, 1420, 1680 i 2040 MHz. Modele programowalne pozwalają ustawić ich znacznie więcej. Poniżej krótkie zestawienie obu wersji.

Konwerter czy multiswitch — co wybrać do domu

Dwa odbiorniki, najwyżej trzy? Wystarczy konwerter jednokablowy wkręcony w miejsce dotychczasowej głowicy. Popularny Inverto IDLB-QUDL42-UNI2L-1PP daje 4 kanały UB i w komplecie zwykle idzie z rozgałęźnikiem. Gdy ekranów ma być więcej, sięga się po model programowalny z 24 lub 32 kanałami i dodatkowym wyjściem Legacy — to zwykłe gniazdo, do którego podepniecie miernik albo starszy tuner bez obsługi jednego kabla. Taki konwerter ustawia się osobnym programatorem, na przykład Inverto IDLU-PROG02.

Przy czterech i większej liczbie dekoderów, zwłaszcza tych z dwiema głowicami, lepiej spisuje się multiswitch dCSS umieszczony już w budynku — na strychu albo w szafce. Z anteny schodzi do niego konwerter Quattro lub Wideband, a multiswitch rozdziela pasy między odbiorniki i daje się łączyć kaskadowo. Z forów instalatorskich przewijają się tu nazwy Johansson 9733PL i 9734PL, Terra oraz Inverto 5/1; do mniejszych układów bywa stosowany Ankaro EKL21. Jedna uwaga z praktyki: nie każdy egzemplarz tańszego multiswitcha dogaduje się z dekoderami operatorów — bywa, że po kilkunastu minutach pracy się zawiesza, więc warto sprawdzić zgodność z konkretnym modelem dekodera, zanim domkniecie instalację.

Czym poprowadzić sygnał

Sam konwerter to dopiero połowa roboty. Do jednokablówki potrzebny jest porządny kabel koncentryczny 75 Ω — w domach najczęściej spotyka się RG6-U albo Triset 113 z miedzianą żyłą o grubości około 1 mm i potrójnym ekranem powyżej 110 dB. Im mniejsze tłumienie i lepszy ekran, tym pewniej sygnał dojdzie do najdalszego pokoju. Na zewnątrz budynku stawiajcie na złącza F kompresyjne — trzymają mocniej i nie wpuszczają wilgoci tak łatwo jak wersje skręcane.

• Rozgałęźnik z opisem ALL PORT POWER PASS w zakresie 5-2400 MHz — przepuszcza napięcie na wszystkich wyjściach, a tego wymaga dwustronna rozmowa tuner–konwerter. Dobrze sprawdzają się modele Opticum, Signal, Axing czy Cabletech.
• Komplet złączy F, najlepiej kompresyjnych, do tego prosta zaciskarka i nóż do ściągania izolacji koncentryka.
• Separator zasilania konwertera, jeśli układ go potrzebuje — przy rozgałęźniku power pass można go podpiąć przy dowolnym odbiorniku.
• Gniazda RTV/SAT przelotowe lub końcowe, dobierane do tego, czy punkt jest ostatni na trasie, czy sygnał idzie dalej.

Uważajcie na rozgałęźniki z kondensatorami na wyjściach — blokują napięcie i sterowanie, przez co jednokablówka po prostu nie ruszy. Do telewizji naziemnej DVB-T taki rozdzielacz bywa wystarczający, ale do jednego kabla satelitarnego nie nadaje się wcale. A skoro o naziemnej mowa — jeśli w gniazdach ma być też DVB-T, sygnał z anteny dachowej dokłada się przez tak zwany sumator (zwrotnicę), który łączy oba pasma w jeden przewód, a po stronie odbiorczej rozdziela się je z powrotem. Tu również trzeba pilnować, by sumator i rozgałęźnik obejmowały całe pasmo używane przez jednokablówkę, bo inaczej obetną część kanałów satelitarnych.

Krok po kroku — od czaszy do gniazda

Zacznijcie od podstaw, czyli od anteny. Przy odbiorze polskich pakietów Polsat Box i Canal+ z satelity Hotbird ustawienie anteny satelitarnej jest proste: czasza patrzy na południe z niewielkim odchyleniem ku zachodowi. Jeśli chcecie dołożyć kanały z satelity Astra — TV Trwam, Radio Maryja, programy niemieckie czy francuskie — dokłada się drugą głowicę na wysięgniku, tak zwany zez. Dobry montaż anteny satelitarnej poznacie po tym, że czasza nie drga na wietrze, a poziom na mierniku nie skacze.

Dalej idzie się po kolei: wkręcacie konwerter jednokablowy w miejsce starego, kabel wpinacie w wyjście Unicable (nie w Legacy — to częsta pomyłka, po której „nic nie działa”), a jeżeli chcecie sprawdzić poziom przed rozprowadzeniem sygnału, miernik podpinacie właśnie pod gniazdo Legacy. Następnie ciągniecie pojedynczy koncentryk do rozgałęźnika power pass i z niego rozprowadzacie sygnał do gniazd w pokojach. Trasę prowadźcie bez ostrych zagięć — koncentryk nie znosi łamania pod kątem prostym, bo akurat w tym miejscu tłumienie rośnie.

Jeżeli antena siedzi na kominie z utrudnionym dostępem albo nie macie ochoty bawić się w pomiary i programowanie konwertera, warto oddać robotę fachowcom. W stolicy i okolicznych miejscowościach działa CYFRA.TV — firma z własnymi montażystami w Warszawie oraz oddziałami i ekipami w sąsiednich gminach, która prowadzi autoryzowane naprawy: serwis Polsat Box, serwis Canal+, a do tego obsługę anten i kompletnych zestawów satelitarnych. Gdy coś szwankuje przy podłączeniu dekodera, konwertera albo anteny naziemnej, można u nich liczyć na pomoc techniczną na miejscu — bez zgadywania, z miernikiem w ręku.

Jak ustawić dekoder pod jeden kabel

Sprzęt sprzętem, ale bez wejścia w menu odbiornika jednokablówka nie ruszy. W dekoderach Polsat Box — Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite, Soundbox 4K czy starszych Evobox — wchodzi się w ustawienia anteny, wybiera typ konwertera SCR i wtedy pojawiają się gotowe pozycje od „Dekoder 1” do „Dekoder 4”. Operator ma kanały przypisane na sztywno, więc niczego nie wpisujecie ręcznie — odbiornik sam zajmie swoje częstotliwości. Pamiętajcie tylko, żeby dwa dekodery nie wskazywały tego samego numeru kanału, bo wtedy będą sobie nawzajem podbierać sygnał. Z urządzeń kupowanych na własność bywa w ofercie internetowej dostępny Evobox Stream; pełne dekodery 4K operator daje wyłącznie w wypożyczenie.

U Canal+ wygląda to podobnie. W dekoderze Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K czy Canal+ BOX+ wchodzi się w ustawienia anteny i wybiera „Konfiguracja pełna — tryb jednokablowy (Unicable)”, po czym wskazuje gotowy model konwertera albo ustawia kanały po swojemu. Tu ważna sprawa: dekodery multiroom z Wi-Fi tej technologii nie obsługują, więc nie podepniecie ich pod jeden kabel — zostają przy zwykłym połączeniu. Na własność, w ofercie przedpłaconej, Canal+ sprzedaje model HD o nazwie WiFiBox+ (Sagemcom DSIW74), a odbiorniki 4K udostępnia tylko w wypożyczenie. Jeśli macie telewizor z wbudowanym tunerem lub własny odbiornik, alternatywą bywa moduł CAM (CI+ u Polsat Box, ECP u Canal+).

Gdy obraz się sypie — od czego zacząć

Najczęstsze kłopoty z jednokablówką rzadko biorą się z samej anteny. Zanim zadzwonicie po pomoc, przejdźcie krótką listę kontrolną — w połowie wypadków usterka siedzi w drobiazgu, który da się poprawić w kilka minut.

• „Brak sygnału” na jednym dekoderze, reszta gra — najpewniej dwa odbiorniki dostały ten sam kanał UB. Zmieńcie numer w jednym z nich.
• Nic nie działa zaraz po podłączeniu — kabel trafił do wyjścia Legacy zamiast Unicable albo rozgałęźnik nie przepuszcza napięcia.
• Obraz rwie się przy mocniejszym wietrze — luźny wtyk lub drgająca czasza; dokręćcie złącza i sprawdźcie mocowanie masztu.
• Sygnał słabnie z czasem na całej instalacji — woda pod wtykiem na zewnątrz, skorodowane złącze, naderwany ekran kabla. Tu zwykle pomaga wymiana odcinka przewodu i wtyków na kompresyjne.

Jeżeli po tej rundzie obraz dalej skacze, sięgnijcie po miernik z odczytem poziomu i jakości — montażyści używają zwykle modeli pokazujących także parametr MER, czyli to, jak czysty jest odbierany sygnał. Spadek tej wartości przy dobrym poziomie mocy podpowiada, że gdzieś po drodze sygnał łapie zakłócenia. Reflektometr, czyli miernik typu TDR, wskaże z kolei, w którym mniej więcej metrze kabla siedzi uszkodzenie — dzięki temu nie trzeba zrywać całej trasy, gdy wystarczy wymienić jeden odcinek. Przy dłuższych przebiegach albo antenie na kominie taki pomiar robi różnicę między ślepym zgadywaniem a celną naprawą.