VEGETABLE NUT & LENTIL KOFTAS

Zakup samej czaszy to pierwszy krok, od którego zależy późniejsza jakość obrazu na wszystkich kanałach. W sklepach dominują modele offsetowe – mają owalny kształt, a konwerter umieszczony jest na wysięgniku od dołu, a nie centralnie przed talerzem. Taki układ sprawia, że na powierzchni czaszy nie zalega woda ani śnieg, a sam konwerter nie zasłania odbieranej wiązki. Do odbioru platform takich jak Polsat Box czy Canal+ z satelity Hotbird w zupełności wystarczy średnica od 70 do 80 cm. W miejscach, gdzie wokół budynku rośnie sporo wysokich drzew lub stoją sąsiednie domy, lepiej postawić na czaszę 85–90 cm – wtedy nawet przy mocnym deszczu czy zawiei śnieżnej dekoder nadal będzie miał czym pracować. Materiał wykonania to przeważnie stal pokryta farbą proszkową albo aluminium. Aluminiowe talerze są lżejsze i nie korodują, ale łatwiej je odkształcić przy nieostrożnym transporcie. Wraz z czaszą dostajemy zwykle jarzmo mocujące, czyli stalową obejmę z nakrętkami, którą nasuwa się na maszt uchwytu i przykręca kluczem płaskim.

Konwerter – jakie wyjścia, do ilu odbiorników

Konwerter (często oznaczany skrótem LNB) montuje się w plastikowym gnieździe na końcu ramienia czaszy. To on zamienia sygnał zebrany przez talerz na postać gotową do przesłania kablem. Najprostszy model, tzw. Single, ma jedno gniazdo i obsługuje jeden dekoder. Gdy w domu stoją dwa telewizory, każdy z osobnym odbiornikiem, wybór pada na Twin – dwa niezależne wyjścia pod jedną obudową. Dla czterech odbiorników stosuje się Quad, a gdy komuś zależy na pełnej rozdzielności sygnału dla całej rozbudowanej instalacji w kilku pomieszczeniach – Quattro, współpracujące z multiswitchem. Istnieją też konwertery Octo z ośmioma wyjściami, spotykane głównie w pensjonatach czy małych hotelach.

Odrębną grupę stanowią monoblocki, czyli dwie głowice odbiorcze w jednej obudowie, ze zintegrowanym przełącznikiem DiSEqC. Umożliwiają odbiór z dwóch satelitów jednocześnie – przykładowo z Hotbirda (13 stopni na wschód) i Astry (19,2 stopnia na wschód) – bez potrzeby dokładania drugiej czaszy. Monoblock występuje w wersjach Single, Twin, a nawet Quad. Montując go, trzeba jednak mieć świadomość, że rozstaw głowic jest fabrycznie ustalony i antenę ustawia się raz na oba satelity, co wymaga nieco więcej cierpliwości przy regulacji.

Uchwyty i mocowania – na ścianę, balkon i komin

Sam talerz z konwerterem to dopiero połowa zestawu – potrzebny jest jeszcze solidny punkt oparcia. Najczęściej stosuje się uchwyty ścienne – krótkie (od 20 do 35 cm odsunięcia od muru) lub długie (50–70 cm). Im krótszy wysięgnik, tym mniejsze drgania przenoszone na czaszę przy silnym wietrze, dlatego jeśli tylko elewacja na to pozwala, nie warto wydłużać ramienia ponad potrzebę. Do balkonu służą uchwyty balkonowe, które zaciska się śrubami na balustradzie – ich zaletą jest łatwy dostęp przy regulacji, bo nie trzeba włazić na drabinę. Z kolei gdy jedynym rozsądnym miejscem okazuje się komin, sięga się po cybanty – stalowe obejmy opasujące komin, do których przykręca się pionowy maszt. W sprzedaży są też uniwersalne maszty wolnostojące na podstawie trójnogu, ustawiane na płaskim dachu i dociążane bloczkami betonowymi.

Do przytwierdzenia uchwytu do ściany używa się kołków rozporowych o średnicy 10–12 mm i wkrętów z podkładkami. Przy ocieplonych elewacjach, gdzie warstwa styropianu przekracza 10 cm, zwykłe kołki nie sięgną nośnego muru – tu rozwiązaniem są kotwy chemiczne lub specjalne długie kołki do styropianu z metalowym trzpieniem. Po wywierceniu otworów i osadzeniu kołków każdy otwór warto dodatkowo zabezpieczyć silikonem dekarskim – zapobiegnie to podciekaniu wody za uchwyt i zawilgoceniu ściany. Specjaliści od instalacji satelitarnych dysponują własnymi miernikami sygnału i potrafią dobrać mocowanie w kilka minut, więc jeśli ktoś nie czuje się na siłach z wiertarką udarową, rozsądniej zamówić montaż anteny satelitarnej – zwłaszcza na wysokości przy kominie.

Kabel koncentryczny i wtyki – droga sygnału do dekodera

Od konwertera do odbiornika sygnał płynie kablem koncentrycznym o impedancji 75 omów, oznaczanym najczęściej symbolem RG-6. Wewnątrz znajduje się miedziana żyła (Cu) albo stalowy rdzeń pokryty miedzią (CCS). Pierwszy wariant zapewnia mniejsze tłumienie i lepiej nadaje się na długie odcinki – przy trasie powyżej 20–25 metrów różnica robi się wyraźnie odczuwalna. Drugi, choć tańszy, może sprawiać problemy przy przesyłaniu napięcia zasilającego konwerter. Do użytku zewnętrznego bierze się kabel w czarnej osłonie odpornej na promieniowanie UV; biały kabel z płaszczem PVC nadaje się tylko wewnątrz budynku, bo na słońcu szybko twardnieje i pęka.

Końcówki kabla zarabia się wtykami typu F. Występują w trzech wariantach. Nakręcane – najłatwiejsze w montażu: wystarczy odizolować odpowiedni odcinek, wywinąć oplot na zewnątrz płaszcza i nakręcić wtyk ręką. Są jednak mniej odporne na wilgoć i z czasem mogą się poluzować. Kompresyjne – zakładane przy użyciu zaciskarki, która wciska plastikową tulejkę na płaszcz kabla; dają szczelne i trwałe połączenie. Zaciskane – wymagają specjalnych szczypiec do zaprasowania metalowej obejmy. Bez względu na rodzaj wtyku, po obu stronach kabla trzeba uważać, by żaden włosek oplotu nie dotknął środkowej żyły – nawet mikroskopijne zwarcie potrafi całkowicie odciąć zasilanie konwertera i zablokować odbiór. Po skręceniu połączeń na konwerterze dobrze owinąć je taśmą samowulkanizującą – chroni przed deszczem i kondensacją pary.

Narzędzia – co zgromadzić przed przystąpieniem do pracy

Do samodzielnego montażu nie trzeba od razu wydawać majątku na profesjonalny osprzęt, ale kilka rzeczy jest nieodzownych:

• Wiertarka udarowa z wiertłem 10–12 mm – do wywiercenia otworów pod kołki w murze. Bez udaru w cegle czy betonie nie zrobi się porządnego gniazda.
• Poziomica – tradycyjna libella albo laserowa krzyżowa. Maszt uchwytu musi stać idealnie w pionie, inaczej regulacja anteny w poziomie i w pionie będzie przekłamana.
• Zestaw kluczy płaskich (10 i 13 mm) oraz nasadowych – do przykręcania jarzma czaszy, dokręcania śrub mocujących konwerter i regulacji kątów nachylenia talerza.
• Ściągacz izolacji do kabla koncentrycznego – narzędzie za kilkadziesiąt złotych, które precyzyjnie zdejmuje zewnętrzny płaszcz i dielektryk bez ryzyka nacięcia oplotu. Można zastąpić ostrym nożykiem segmentowym, ale wymaga to wprawy.
• Zaciskarka kompresyjna – potrzebna tylko jeśli używamy wtyków kompresyjnych. Modele uniwersalne obsługują zarówno wtyki F, jak i RCA czy BNC.
• Kompas lub aplikacja w telefonie – do wyznaczenia azymutu, czyli kierunku poziomego na satelitę.
• Drabina – przy montażu na ścianie powyżej parteru albo na kominie. Powinna mieć szerokie stopki i być ustawiona na stabilnym podłożu.
• Miernik sygnału satelitarnego (sat-finder) – małe pudełko z wyświetlaczem i buzzerem, podłączane szeregowo między konwerter a dekoder. Reaguje dźwiękiem i wskazaniami na natężenie sygnału, co ogromnie ułatwia ustawianie czaszy.

Dodatkowe elementy – kiedy sama antena to za mało

Przy rozbudowie instalacji o kolejne odbiorniki albo o odbiór z dwóch satelitów dochodzą jeszcze dwa podzespoły. Przełącznik DiSEqC (czytaj: daj-sek) montuje się w sytuacji, gdy do jednego dekodera podłączamy dwa osobne konwertery – na przykład jeden celujący w Hotbirda, drugi w Astrę. To nieduże pudełeczko z jednym wyjściem i dwoma (lub czterema) wejściami; przełącza źródło sygnału na podstawie komendy wysyłanej przez dekoder. Montuje się je możliwie blisko anteny, w puszce hermetycznej chroniącej przed deszczem.

Multiswitch z kolei przydaje się, gdy z jednej czaszy chce skorzystać kilka niezależnych odbiorników rozmieszczonych w różnych pokojach. Do multiswitcha trafiają kable od konwertera Quattro (osobno polaryzacja pionowa i pozioma, osobno pasmo niskie i wysokie) oraz – opcjonalnie – kabel z anteny naziemnej DVB-T. Z urządzenia wychodzi już tyle przewodów, ile jest gniazdek abonenckich w całym mieszkaniu. Tego typu instalację projektuje się najczęściej przy okazji generalnego remontu lub budowy, bo wymaga rozciągnięcia wielu kabli w ścianach.

Do uszczelnienia miejsc przejścia kabli przez mur kupuje się silikon dekarski lub masę bitumiczną. Niektórzy instalatorzy zalecają też założenie osłony przeciwdeszczowej na konwerter – plastikowego daszku, który zmniejsza ryzyko zalania gniazd podczas ulewy.

Jak podejść do samego ustawiania – praktyczne podpowiedzi

Przed przykręceniem czegokolwiek na stałe sprawdźcie, czy wybrane miejsce na ścianie lub dachu ma czysty widok w kierunku południowym. Antenę kieruje się mniej więcej na południe z bardzo delikatnym odchyleniem ku zachodowi – tak właśnie widać satelitę Hotbird z centralnej Polski. Około godziny 13 czasu letniego słońce pada dokładnie na czaszę, co może być prostym sposobem orientacji, gdy nie macie pod ręką kompasu. Druga rzecz: od konwertera do dekodera nie powinno biec więcej niż 30–40 metrów kabla. Na dłuższych odcinkach sygnał wyraźnie słabnie i nawet najmocniejszy konwerter nie nadrobi tych strat.

Gdy uchwyt już wisi, a czasza z konwerterem jest luźno osadzona na maszcie, podłączcie miernik sygnału (albo skorzystajcie ze wskaźnika wbudowanego w menu dekodera – Polsat Box i Canal+ mają taką funkcję w ustawieniach instalacyjnych). Powoli obracajcie talerz w poziomie, zatrzymując się w miejscu, gdzie wskazanie rośnie, po czym delikatnie zmieniajcie kąt nachylenia w pionie. Przy Hotbirdzie kąt elewacji wynosi orientacyjnie 30–33 stopnie, ale konkretna wartość zależy od miejscowości – nie musicie jej znać co do minuty, bo liczy się maksymalne wskazanie na skali miernika. Po dokręceniu wszystkich śrub wykonajcie próbę na kilku kanałach o różnej częstotliwości (np. TVP HD, Polsat, Canal+ Premium) – każdy z nich wykorzystuje inną wiązkę transpondera i jeśli wszystkie działają bez zacinania, regulację można uznać za udaną. Gdy mimo starań obraz nadal się rozsypuje lub znika przy lekkim zachmurzeniu, pozostaje wezwać instalatora z profesjonalnym miernikiem widma – czasem wystarczy dociągnąć śrubę o ćwierć obrotu albo przesunąć konwerter w uchwycie o kilka milimetrów, a różnica potrafi być kolosalna.