POTATO FRITTERS WITH RELISH

Żeby w ogóle zobaczyć kanały z satelity potrzebujecie przynajmniej czterech elementów: antena satelitarna z konwerterem, dekoder lub moduł w telewizorze, kabel koncentryczny i uchwyt do przykręcenia anteny. Do tego dochodzi krótki przewód HDMI między dekoderem a telewizorem oraz kilka drobiazgów montażowych, jak kołki, śruby, złącza F i taśma samowulkanizująca. Różne kombinacje tego zestawu dają odmienne efekty: inny sprzęt doradzimy osobie z jednym telewizorem, a inny rodzinie, która chce oglądać osobno w 3 lub 4 pokojach. W kolejnych akapitach przejdziemy po kolei przez antenę, konwerter, dekoder, kable, a na końcu pokażemy, jak to połączyć w konkretnych układach.

Dobór anteny do warunków wokół domu

W rejonie Mazowsza spokojnie można przyjąć, że dla popularnego satelity Hotbird rozsądny jest wybór anteny o średnicy w przedziale od około 70 do 90 cm, w zależności od przeszkód przed budynkiem i długości kabli. Im więcej bloków, kominów i drzew w kierunku południa, tym bardziej opłaca się pójść w stronę większej czaszy, bo daje ona większy zapas sygnału przy ulewnym deszczu czy mokrym śniegu. Producenci i instalatorzy anten satelitarnych często podają jako minimum wartość zbliżoną do 60 cm, ale w praktyce w okolicach dużego miasta zdecydowanie częściej montuje się anteny w granicach 70–80 cm, żeby później nie wracać z powodu przycinek obrazu. Przy odbiorze Hotbird + Astra warto od razu rozważyć czaszę bliżej górnej granicy tego zakresu, bo dwa konwertery obciążają mechanicznie ramię i wymagają dokładniejszego ustawienia.

Antena powinna mieć jak najbardziej odsłonięty widok w stronę południa z lekkim odchyleniem na zachód, bo tak ustawiamy się na Hotbirda na Mazowszu. Najczęstsze miejsca montażu to balkon, ściana szczytowa i maszt na dachu, przy czym na balkonie trzeba liczyć się z cieniowaniem przez balustradę i strop wyżej. Uchwyty ścienne i do masztu wykonuje się zazwyczaj ze stali ocynkowanej, odpornej na korozję, mocowanej na 4 śruby rozporowe albo cybanty do komina. W rejonach bardziej wietrznych dobiera się uchwyty z większym wysięgiem i grubszą rurą, a samą antenę dokręca się z wyczuciem, ale bardzo mocno, żeby nie przesuwała się przy silnych podmuchach.

Jak samodzielnie zamocować antenę

Przy samodzielnym montażu warto zacząć od przyłożenia uchwytu do ściany i sprawdzenia, czy antena po założeniu nie zahaczy o barierkę, rynnę albo krawędź dachu. Potem ołówkiem zaznaczacie otwory, wiercicie je wiertarką udarową, wkładacie kołki i przykręcacie uchwyt kluczem nasadowym lub oczkowym. Maszt lub ramię trzeba ustawić możliwie pionowo, używając krótkiej poziomicy z magnesem, bo od tego zależy późniejsza dokładność ustawienia czaszy. Ramię anteny montuje się na końcu, dokręcając nakrętki tylko na tyle, żeby talerz dało się jeszcze trochę obrócić przy regulacji. Jeśli konstrukcja wygląda niepewnie, lepiej poprosić instalatora o ocenę, bo od solidnego mocowania zależy nie tylko odbiór, ale też bezpieczeństwo przechodniów i sąsiadów.

Konwerter – serce odbioru z czaszy

Konwerter to to urządzenie na ramieniu anteny, do którego przykręcamy kable, i które zamienia sygnał z talerza na sygnał w kablu koncentrycznym. Podstawowe typy to single (1 wyjście), twin (2 wyjścia), quad (4 wyjścia), quattro do multiswitcha oraz nowocześniejsze modele Unicable i Unicable II. W okolicach dużych miast bardzo popularne są konwertery serii Inverto Black Ultra, chwalone za niski poziom szumów i dobre parametry przy odbiorze telewizji satelitarnej w nowszym standardzie. Konwerter single sprawdzi się przy jednym dekoderze, twin przy dwóch, natomiast przy większej liczbie tunerów warto rozważyć Unicable albo multiswitch.

Konwerter klasyczny czy Unicable II

Konwerter klasyczny z kilkoma wyjściami jest prosty w konfiguracji, ale do każdego tunera trzeba doprowadzić osobny kabel bez rozgałęzień po drodze. Przy 3–4 pokojach oznacza to dość rozbudowaną wiązkę przewodów na elewacji, co nie wszystkim się podoba. Konwerter Unicable II pozwala przesłać sygnał do nawet kilkunastu dekoderów jednym kablem, a podział odbywa się dopiero na splitterach blisko odbiorników. Taki konwerter udostępnia kilkadziesiąt tak zwanych częstotliwości użytkownika, które przypisuje się w menu dekoderów zgodnie z instrukcją producenta, dzięki czemu każdy tuner widzi swój „kawałek” sygnału. Przy instalacjach Unicable II warto jednak, żeby konfigurację zrobiła osoba z doświadczeniem, bo błędne przypisanie częstotliwości potrafi zepsuć odbiór na kilku urządzeniach naraz.

Dekodery i moduły operatorów

Jeżeli korzystacie z Canal+, lista dostępnych urządzeń obejmuje m.in. Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K, Canal+ BOX+, moduł CAM ECP oraz mniejszy dekoder WiFiBox+ sprzedawany jako sprzęt własnościowy w ofercie przedpłaconej. Dekodery 4K tej platformy są generalnie udostępniane w dzierżawie, natomiast moduł CAM wkłada się bezpośrednio do gniazda w telewizorze z wbudowanym tunerem satelitarnym. W praktyce wybieracie między osobnym dekoderem z dodatkowymi funkcjami nagrywania a modułem, który pozwala sterować kanałami z pilota telewizora, ale wymaga, żeby tuner w TV radził sobie z obsługą listy kanałów operatora.

Przy Polsat Box najczęściej spotykamy dekodery Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite, Soundbox 4K, internetowy Evobox Stream oraz moduł CAM CI+ do telewizorów. Tutaj również dekodery z obsługą 4K operator zwykle wypożycza, natomiast Evobox Stream da się kupić na własność w wybranych sklepach RTV, gdy ktoś chce korzystać wyłącznie z oferty przez internet. W menu tych dekoderów znajdziecie zakładki do diagnostyki sygnału – wystarczy wejść w informacje o kanale, żeby zobaczyć siłę i jakość w procentach, co bardzo ułatwia ustawianie anteny. Jeżeli macie telewizor z dobrym tunerem satelitarnym i gniazdem CI+, moduł CAM bywa wygodniejszy niż kolejny dekoder pod telewizorem, ale konfiguracja listy kanałów i nagrywania leży wtedy po stronie samego TV.

Kabel koncentryczny i złącza

Przy wyborze kabla koncentrycznego do instalacji satelitarnej opłaca się postawić na typ RG6 z miedzianym przewodnikiem wewnętrznym o średnicy powyżej 1 mm i podwójnym ekranem, takim jak Triset-113 klasy A. Tego typu kabel ma współczynnik ekranowania w okolicach 90 dB w szerokim zakresie częstotliwości i tłumienność na 100 m w granicach kilkunastu do około 30 dB, w zależności od częstotliwości. W praktyce oznacza to, że przy długości instalacji do mniej więcej 30–40 m od anteny do dekodera straty są umiarkowane i nie trzeba stosować dodatkowego wzmacniacza. W dłuższych torach, rzędu 50–70 m, warto już przyłożyć się do jakości kabla i złączy, bo każdy nieprawidłowy montaż potrafi „zjeść” kilka decybeli.

Złącza typu F można założyć na trzy sposoby: skręcane, zaciskane i kompresyjne, przy czym te dwa ostatnie są szczelniejsze mechanicznie i lepiej znoszą deszcz oraz mróz. Kabel trzeba najpierw odciąć równo, potem zdjąć odcinek izolacji zewnętrznej, odwinąć oplot, przyciąć folię i dielektryk według wymiarów podanych w instrukcji do złącza, i na końcu zacisnąć złącze dedykowaną zaciskarką. Po połączeniu warto miejsce styku zabezpieczyć taśmą samowulkanizującą lub masą uszczelniającą, żeby woda nie wchodziła do środka. Przy kilku dekoderach dobrze jest opisać kable markerem albo koszulką termokurczliwą, żeby przy serwisie nie szukać na ślepo, który przewód idzie do którego pokoju.

Dobór uchwytu i masztu

Uchwyt do masztu antenowego powinien mieć taką długość, żeby talerz wystawał poza krawędź dachu i „widział” satelitę ponad przeszkodami, ale jednocześnie nie był przesadnie długi, bo wtedy cały zestaw robi się podatny na wiatr. Producenci uchwytów, tacy jak Extralink, oferują modele przystosowane do masztów o średnicy w określonym zakresie, z kilkoma otworami montażowymi i ocynkowaną powierzchnią. Przy kominie stosuje się obejmy z cybantami, przy ścianie klasyczne blachy z płytą montażową, a przy barierkach balkonowych często dodatkowe obejmy, które łapią rurę w dwóch miejscach. Zanim wiercicie pierwszą dziurę, dobrze jest kilka razy przyłożyć uchwyt i sprawdzić, czy antena po obróceniu w kierunku południowo-zachodnim nie uderzy o barierkę lub okno sąsiada.

Instalacja z jednym dekoderem – krok po kroku

Najprostszy zestaw do odbioru satelitarnego to antena z konwerterem single, jeden kabel koncentryczny i jeden dekoder podłączony do telewizora przewodem HDMI. Po mechanicznym montażu anteny na uchwycie przykręcacie konwerter w uchwycie na ramieniu, ustawiając go lekko skręcony zgodnie ze schematem z instrukcji producenta. Następnie zakładacie złącze F na końcówkę kabla przy antenie, wkręcacie w konwerter i analogicznie przygotowujecie końcówkę przy dekoderze, dbając o to, żeby oplot nie dotykał żyły wewnętrznej. Dekoder łączycie z telewizorem kablem HDMI, wkładacie kartę dostępową albo moduł CAM, uruchamiacie wyszukiwanie kanałów według instrukcji operatora i dopiero wtedy przechodzicie do dokładnego ustawiania czaszy.

Instalacja dla kilku pokoi – multiswitch

Jeżeli chcecie oglądać telewizję satelitarną niezależnie w kilku pokojach, wygodnym rozwiązaniem bywa instalacja z multiswitchem, czyli urządzeniem rozdzielającym sygnał z konwertera quattro na wiele wyjść abonenckich. Typowy multiswitch ma 9 wejść (4 polaryzacje z pierwszego satelity, 4 z drugiego, plus sygnał z anteny naziemnej) oraz od 8 do 16 wyjść do gniazd RTV-SAT w pokojach. Przykładem takiego urządzenia są modele serii MSV-916 firmy Terra lub MS-916 serii Signal PRO, które pozwalają rozprowadzić sygnał satelitarny i naziemny w jednym kablu do każdego mieszkania lub pokoju. Multiswitch montuje się zwykle w pomieszczeniu technicznym, na strychu albo w szafie teletechnicznej, co ułatwia późniejszy serwis i ewentualną rozbudowę.

Schemat działania jest prosty: od anteny z konwerterem quattro prowadzicie 4 kable do multiswitcha (dla jednego satelity) lub 8 kabli, gdy dokładacie drugiego satelitę, a następnie z wyjść multiswitcha schodzicie pojedynczymi kablami do gniazd w pokojach. W każdym pokoju montuje się gniazdo RTV-SAT, z którego wychodzi przewód do dekodera satelitarnego i osobny do telewizora naziemnego. Taki układ jest szczególnie wygodny w domach i większych mieszkaniach, gdzie planujecie więcej niż 2 dekodery i do tego odbiór DVB-T2 z nadajników naziemnych. Przy większych odległościach między anteną a multiswitchem instalatorzy czasem stosują dodatkowy wzmacniacz linii, ale o tym najlepiej zdecydować po pomiarach miernikiem.

Odbiór z Hotbird i Astra

Na Mazowszu standardem jest odbiór polskich pakietów z satelity Hotbird, natomiast Astra przydaje się do kanałów niemieckich, francuskich oraz takich stacji jak TV Trwam i Radio Maryja. Można to zrealizować na dwa sposoby: używając uchwytu na dwa konwertery przy jednej czaszy albo montując dwie osobne anteny skierowane na różne satelity. Przy uchwycie na dwa konwertery konwerter główny ustawia się na Hotbirda, a drugi lekko przesunięty na Astrę, a oba podłącza się do multiswitcha albo przełącznika DiSEqC, który informuje dekoder, z którego konwertera ma brać sygnał. Dla 2 satelitów i kilku odbiorników dobrym kompromisem jest jedna większa czasza i multiswitch obsługujący wejścia z obu pozycji orbitalnych.

Ustawianie anteny i kontrola sygnału

Najprostszy sposób ustawienia anteny to użycie funkcji pomiaru sygnału w dekoderze, dostępnej w menu ustawień kanału albo w osobnej zakładce „informacje o sygnale”. W dekoderach rodziny Evobox oraz w modelach Polsat Box 4K po przytrzymaniu przycisku informacji na pilocie pojawia się ekran z siłą i jakością sygnału w procentach. Ustawiając antenę, patrzymy przede wszystkim na jakość – dążymy do wartości jak najwyższej, często w praktyce powyżej 80–90 %, bo wtedy margines zapasu na gorszą pogodę jest większy. Warto też wiedzieć, że przy jakości bliskiej 99 % mierzonej w ten sposób odpowiada to stosunkowi sygnału do szumu na poziomie mniej więcej 15 dB lub wyżej, co pozwala na stabilny odbiór kanałów HD i 4K w typowych warunkach pogodowych.

Przy wstępnym ustawieniu najlepiej złapać sygnał obracając antenę powoli w okolicy kierunku południowego z lekkim odchyleniem w stronę zachodu, a następnie precyzyjnie korygować położenie w poziomie i pionie. Zawsze dokręcajcie śruby po małej korekcie, bo jeśli antena zostanie zbyt luźna, pierwszy silniejszy podmuch wiatru rozstroi całą pracę. Jeżeli na ekranie dekodera pojawiają się komunikaty o braku sygnału tylko przy silnym deszczu, często pomaga minimalne podniesienie czaszy lub lekkie zwiększenie jej średnicy przy kolejnej wymianie. Gdy sygnał skacze także w suchą pogodę, pierwszym podejrzanym powinien być kabel, złącza przy konwerterze i przy dekoderze, a dopiero później sam konwerter lub antena.

Typowe problemy i kiedy zawołać instalatora

Na forach instalatorskich często przewija się historia, w której po wymianie starego konwertera na bardzo „mocny” model z dużym wzmocnieniem siła sygnału rośnie, ale jakość spada, bo tuner zaczyna się „przesterowywać”. Zdarza się też, że w blokach wciąż wiszą stare kable o cienkim rdzeniu i słabym ekranowaniu, które przy długości kilkudziesięciu metrów potrafią zepsuć odbiór mimo dobrego konwertera. Jeżeli instalacja ma więcej niż 10–15 lat, opłaca się rozważyć wymianę przewodów na kabel klasy Triset-113 albo podobny, bo różnica w ekranowaniu i tłumienności bywa bardzo zauważalna. Przy problemach z instalacjami z multiswitchami lub konwerterami Unicable II rozsądnie jest zaprosić fachowca z miernikiem, który sprawdzi poziomy sygnału na każdym wejściu i wyjściu, zamiast strzelać częściami na ślepo.

• Wezwij instalatora, jeżeli antena stoi na wysokim dachu lub kominie i dostęp do niej jest utrudniony – bezpieczeństwo jest ważniejsze niż samodzielna próba naprawy.

• Poproś o pomoc, gdy planujesz instalację z 2 satelitami i kilkoma dekoderami, bo tu łatwo o błąd w doborze multiswitcha lub konwertera.

• Samodzielnie działaj, jeżeli chodzi jedynie o wymianę krótkiego odcinka kabla czy poprawienie złącza F na balkonie – to da się zrobić spokojnie, trzymając się instrukcji i dbając o szczelność połączeń.

Świadomy wybór anteny, konwertera, dekodera i okablowania sprawia, że odbiór telewizji satelitarnej w okolicach dużego miasta przestaje być loterią, a staje się przewidywalną instalacją, którą z czasem można rozbudować o dodatkowe pokoje czy drugiego satelitę. Im wcześniej przemyślicie, ile tunerów zamierzacie mieć za rok czy dwa, tym łatwiej dobrać taki konwerter i taki multiswitch, żeby nie trzeba było za chwilę wiercić ścian od nowa.