SHREDDED CHICKEN AND CELERY

Antena, którą dostajesz w pakiecie od Polsat Box albo Canal+, patrzy na jedną pozycję orbitalną. Masz dostęp do wykupionych kanałów i do niczego więcej. Tymczasem nad twoim dachem leci jeszcze kilkaset stacji z Astry 19,2°E — niemieckie kanały publiczne, francuskie stacje informacyjne, TV Trwam i Radio Maryja — i wszystkie są niekodowane, czyli dostępne bez karty.

Odruchowa reakcja to postawienie drugiej czaszy. Drugi maszt, drugi kabel przez ścianę, drugie miejsce, w którym po kilku latach coś zacznie przeciekać. Ten sam efekt da się jednak osiągnąć na jednym talerzu. Wystarczy dołożyć drugi konwerter, uchwyt boczny i przełącznik, a potem poświęcić jedno popołudnie na ustawienie całości.

Poniżej rozpisuję montaż anteny satelitarnej po kolei: co kupić, gdzie powiesić czaszę, w jakiej kolejności podłączać kable i jak szukać sygnału, żeby po pierwszej ulewie obraz nie zniknął. Nie pomijaj konfiguracji dekodera przed wyjściem na dach — to najczęstszy powód, dla którego ktoś godzinami kręci anteną i nic nie znajduje.

Sprzęt, który trzeba zebrać przed montażem

Podstawą jest czasza o średnicy od 80 cm do 90 cm. Mniejsza konstrukcja, na przykład 60 cm, na jednym konwerterze jeszcze sobie radzi, ale przy dwóch pozycjach odbieranych z jednego lustra zapas sygnału robi się zbyt cienki i pierwsza większa ulewa kończy odbiór. Większa czasza, rzędu 100–110 cm, daje więcej spokoju, ale wymaga solidniejszego mocowania, a przy monoblocku bywa problemem, bo rozstaw głowic jest wtedy dopasowany do innej geometrii.

• Czasza 80–90 cm z wysięgnikiem i uchwytem konwertera.
• Dwa konwertery Single, Twin lub Quad — typ zależy od liczby dekoderów.
• Uchwyt boczny, czyli zez, dopasowany do wysięgnika twojej anteny.
• Przełącznik DiSEqC 2x1 z dwoma wejściami i jednym wyjściem.
• Uchwyt ścienny albo maszt o średnicy od 32 mm do 50 mm.
• Kabel koncentryczny 75 Ω w wersji zewnętrznej, żelowanej, z powłoką odporną na promieniowanie UV.
• Złącza F zaciskane lub kompresyjne.
• Osłona hermetyczna, opaski zaciskowe, przepust przez ścianę, uszczelniacz.

Żelowany kabel kosztuje więcej, ale żel blokuje wędrówkę wody w głąb przewodu, jeśli powłoka zostanie przecięta. Bez tego woda potrafi spłynąć po kablu prosto do dekodera i go uszkodzić. Złącza kompresyjne zaciska się zaciskarką, więc nie da się ich zerwać ręką ani odkręcić od drgań na wiatr.

Monoblock czy dwa osobne konwertery

Pierwsza decyzja dotyczy tego, czy oba konwertery mają siedzieć w jednej obudowie, czy osobno. Monoblock to dwie głowice zamknięte razem i fabrycznie rozstawione pod kątem ok. 6°, czyli pod parę Hot Bird i Astra. Przełącznik ma wbudowany, więc z anteny wychodzi jeden kabel.

Osobne konwertery plus uchwyt boczny dają pełną swobodę. Możesz przesuwać drugą głowicę bliżej lub dalej od pierwszej, obracać ją i dokładać kolejne pozycje. Wadą jest więcej kabli i dodatkowy element na zewnątrz, który trzeba chronić przed deszczem.

Jeśli masz czaszę 80 cm i chcesz skończyć montaż w jedno popołudnie, monoblock jest wygodniejszy. Jeśli planujesz kilka dekoderów albo kolejne satelity, wybierz osobne konwertery.

Rodzaje konwerterów i liczba wyjść

Nazwy Single, Twin, Quad i Quattro mylą się łatwo, bo Quad i Quattro mają po cztery wyjścia, a znaczą zupełnie co innego.

Konwertera Quattro nie podłącza się bezpośrednio do dekodera — na takim kablu zobaczysz tylko część kanałów.

Miejsce na czaszę i solidny maszt

Czasza musi patrzeć na południe i mieć przed sobą wolny pas nieba. W mieście, gdzie budynki stoją blisko siebie, wystarczy jeden wyższy dach sąsiada albo drzewo, żeby sygnał zniknął. Sprawdź to zawczasu: stań w planowanym miejscu montażu i oceń, czy nic nie zasłania widoku.

Dwie sprawy bywają pomijane. Pierwsza to dojście do anteny po montażu — jeśli czasza wyląduje w miejscu, gdzie nie da się oprzeć drabiny, każde późniejsze dokręcenie czegoś zamieni się w wyprawę. Druga to formalności: na budynku wielorodzinnym montaż na elewacji zwykle wymaga zgody administracji albo wspólnoty.

Uchwyt ścienny montuj na kołkach dobranych do podłoża. Odległość czaszy od ściany zostaw taką, żeby dało się swobodnie sięgnąć ręką do konwerterów i przekręcić je w uchwycie.

Zanim cokolwiek przykręcisz do masztu, sprawdź go poziomicą z dwóch stron. Krzywy maszt oznacza, że każda korekta jednego kąta rozjeżdża drugi. Śruby mocujące czaszę zostaw na początku lekko dokręcone — antena ma stawiać opór przy obrocie, ale nie może się swobodnie przekręcać pod własnym ciężarem.

Gdzie postawić konwertery

Konwerter główny, ten w środkowym uchwycie wysięgnika, ustawia się na Hot Bird 13°E. To sygnał słabszy z dwóch i dlatego należy mu się miejsce w ognisku anteny. Drugi konwerter, na bocznym ramieniu, obsługuje Astrę 19,2°E.

Praktyczna zasada, którą stosują instalatorzy, jest taka, że strony się odwracają. Patrząc na antenę od przodu, czyli od strony konwerterów, głowica od Astry ląduje po prawej stronie głównej i minimalnie wyżej. Jeśli pomylisz strony, sygnału z Astry nie znajdziesz, choćbyś przesuwał konwerter przez cały wysięgnik.

Odległość między głowicami zależy od średnicy czaszy — przy 80 cm to zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu milimetrów. Zaczynaj od środka możliwego zakresu uchwytu i dopiero potem przesuwaj konwerter w którąś stronę.

Kable i przełącznik DiSEqC

Przełącznik to niewielkie pudełko z dwoma wejściami i jednym wyjściem. To on decyduje, który konwerter w danej chwili wysyła sygnał do dekodera. Podłączenie wygląda tak.

• Krótki odcinek kabla z konwertera na Hot Birda wchodzi do wejścia LNB 1 albo A.
• Kabel z konwertera na Astrę wchodzi do wejścia LNB 2 albo B.
• Z wyjścia OUT wychodzi główny kabel do domu i kończy się na wejściu antenowym dekodera.

Zapisz sobie na kartce, co gdzie wpiąłeś. Przy konfiguracji dekodera ta kartka oszczędza pół godziny zgadywania.

Przełącznik zamontuj blisko anteny, ale nie pod samym konwerterem — chodzi o to, żeby był dostępny, gdy trzeba go wymienić, a jednocześnie osłonięty przed deszczem. Osłona hermetyczna to obowiązkowy element. Woda w złączu powoduje zwarcie, po którym sygnału nie ma wcale, a nie tylko na jednej pozycji.

Konfiguracja dekodera przed wyjściem na dach

To etap, który większość ludzi przeskakuje, a potem szuka satelity przez kilka godzin. Dekoder musi wiedzieć, że na dachu siedzi przełącznik i dwa konwertery, inaczej nie wyśle do niego żadnego polecenia.

• Wejdź w menu i znajdź sekcję ustawień anteny albo instalacji.
• Zmień tryb z pojedynczego na DiSEqC 1.0. Starsze dekodery mają jeszcze Mini-DiSEqC, czyli sterowanie tonem.
• Przypisz Hot Birdowi port 1 albo A, a Astrze port 2 albo B, dokładnie tak, jak podłączyłeś kable na zewnątrz.
• Wybierz kanał referencyjny z Hot Birda, najlepiej niekodowany, i zostaw podgląd pasków sygnału na ekranie.

Jeśli w menu widzisz oznaczenia LNB 1 i LNB 2 zamiast A i B, chodzi o te same wejścia. Po każdej zmianie zapisz ustawienia i sprawdź, czy pasek jakości zareagował — brak reakcji oznacza, że dekoder nie dogaduje się z przełącznikiem.

Ustawianie Hot Birda

Na tym etapie ruszasz całą czaszą. Potrzebujesz miernika satelitarnego albo drugiej osoby, która zostanie przy telewizorze i będzie meldować, co dzieje się na paskach. Prosty wskaźnik działa na zasadzie pisku — im wyższy ton, tym więcej sygnału — ale nie rozpoznaje satelity, więc złapiesz nim dowolną pozycję, niekoniecznie tę, której szukasz.

Ruchy wykonuj bardzo małymi krokami. Najpierw obrót w poziomie, potem delikatne pochylenie czaszy, a gdy pojawi się jakikolwiek sygnał, przechodź na korekty rzędu milimetrów. Interesuje cię pasek jakości, nie siły. Wysoka siła przy niskiej jakości oznacza, że antena widzi coś, ale nie to, co powinna.

Gdy jakość osiągnie najwyższą wartość, dokręć śruby mocujące na krzyż i po każdym obrocie klucza zerkaj na pasek. Mocne dociągnięcie jednej śruby potrafi przesunąć czaszę i zaprzepaścić całe ustawienie.

Osobno ustaw skos konwertera głównego, czyli jego obrót wokół własnej osi w uchwycie. Kilka stopni w jedną albo drugą stronę potrafi podnieść jakość odbioru o kilka procent, a to dokładnie ten zapas sygnału, który decyduje, czy obraz przetrwa ulewę.

Astra na bocznym uchwycie

Po ustawieniu Hot Birda czasza zostaje zablokowana i nie dotykasz jej już wcale. Cała regulacja odbywa się na drugim konwerterze.

Przełącz dekoder na kanał z Astry — niemiecki kanał informacyjny albo TV Trwam. Potem przesuwaj konwerter w uchwycie bliżej i dalej od głównego, za każdym razem sprawdzając pasek jakości. Gdy znajdziesz maksimum, obróć konwerter delikatnie wokół osi i znowu obserwuj wskazania. Dopiero po tych dwóch ruchach dokręć uchwyt.

Astra nadaje z reguły mocniej niż Hot Bird, więc złapanie sygnału z tej pozycji idzie zwykle szybciej. Jeśli mimo przesuwania konwertera nic nie widać, sprawdź najpierw, czy nie pomyliłeś stron.

Gdy sygnału nie ma na jednej albo obu pozycjach

• Zamienione porty. Kabel z Astry wpięty do wejścia pierwszego, a w dekoderze przypisany port drugi — sygnału nie będzie.
• Zwarcie w złączu. Pojedynczy drut oplotu dotykający żyły środkowej wystarczy, żeby odciąć wszystko.
• Woda w przełączniku albo złączu. Objawy pojawiają się po deszczu i znikają po wyschnięciu.
• Zły kanał referencyjny. Kanał mógł zmienić częstotliwość albo polaryzację — sprawdź parametry i wpisz je ręcznie.
• Przeszkoda na linii widzenia. Rozrośnięte drzewo po sąsiedzku potrafi zepsuć odbiór z dnia na dzień.
• Za mała czasza. Na 60 cm obie pozycje na raz działają tylko przy idealnej pogodzie.

Rozbudowa zestawu na kilka telewizorów

Jeśli sygnał ma trafić do więcej niż jednego pomieszczenia, planowanie zaczyna się od konwerterów, nie od kabli. Dwa konwertery Quad dają cztery niezależne wyjścia na każdą pozycję, czyli razem osiem. Do każdego odbiornika prowadzisz wtedy osobny kabel i podłączasz go przez własny przełącznik DiSEqC.

Inne rozwiązanie to konwertery Quattro i multiswitch zamontowany na poddaszu albo w szafce. Multiswitch ma własne zasilanie, zbiera sygnały z obu pozycji, dokłada telewizję naziemną i rozdziela wszystko po gniazdach. Kosztuje więcej i wymaga prądu w miejscu montażu, ale przy pięciu i więcej punktach odbioru jest jedynym sensownym wyborem.

Trzecia możliwość to technologia jednokablowa, w której sygnał do kilku dekoderów idzie jednym przewodem rozgałęzionym dzielnikami. Działa jednak tylko wtedy, gdy dekodery ją obsługują.

Kiedy lepiej zapłacić instalatorowi

Montaż na parterze, na własnym domu, z czaszą 80 cm jest w zasięgu kogoś, kto potrafi trzymać poziomnicę i nie boi się drabiny. Sprawa się komplikuje, gdy antena ma wisieć na dachu krytym blachą, na wysokości kilku pięter, albo gdy trzeba przeciągnąć kabel przez kilka ścian i przepustów.

W takich sytuacjach zamówienie usługi bywa tańsze niż naprawianie skutków własnej pracy. Instalator przyjeżdża z miernikiem, który pokazuje nie tylko siłę, ale też jakość cyfrową i liczbę błędów, więc ustawia obie pozycje w kilkanaście minut i od razu widzi, czy zapas sygnału wystarczy na deszcz. Warto też zapytać go o przegląd po roku — dokręcenie śrub i wymiana uszczelki na złączu to drobiazg, który przedłuża życie instalacji o lata.

Jeśli decydujesz się na samodzielną pracę, zrób jedną rzecz na koniec. Wpisz w dekoderze parametry obu satelitów i puść wyszukiwanie kanałów osobno dla każdej pozycji. Potem przełącz się na kilka stacji z każdej z nich i sprawdź, jak zachowują się paski jakości. Jeżeli na którejś pozycji jakość jest wyraźnie niższa, wróć do regulacji tego jednego konwertera, zanim dokręcisz wszystko na stałe.